ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 107

گوش‌گیر

گوش‌گیر یا گوش‌بند نوعی گوش‌بان که درون مجرای گوش بیرونی قرار می‌گیرد و آن را به‌کلی می‌بندد. گوش‌گیر وسیله‌ای است از جنس سیلیکون یا پلاستیک یا لاستیک که در داخل کانال مجرای خارجی گوش قرار می‌گیرد تا از رسیدن سر و صدای زیاد به گوش جلوگیری کند. ای ...

مکان‌یابی صوتی

توانایی سیستم شنوایی برای ردیابی مکان منبع صوت شنیده است. این توانایی نیازمند پردازشات رده بالا و پیچیدهٔ سیستم شنوایی مرکزی است. این توانایی شامل: مکان یابی افقی و عمودی است.

نیستاگموس

حرکات منظم و نوسانی و مکرر چشم در یک یا چند منطقه بینایی که به‌طور غیرارادی رخ می‌دهد و به صورت فیزیولوژیک یا پاتولوژیک می‌تواند رخ دهد را دودوئَک یا نیستاگموس گویند. حرکات غیرارادی و ضرب‌آهنگی و سریع چشم‌ها بر اثر دودوئک ممکن است افقی یا عمودی ی ...

۱۰۰ سال…۱۰۰ نقل قول به انتخاب بفا

بخشی از پروژه ۱۰۰ سالِ ای‌اف‌آی، مجموعه ای‌اف‌آی ۱۰۰ سال… ۱۰۰ نقل‌قول مجموعه‌ای است فهرست‌وار از ۱۰۰ نقل قول برتر در فیلم‌های آمریکایی. بنیاد فیلم آمریکا ∗ از فهرستش در ۲۱ ژوئن ۲۰۰۵ و در یک برنامه ۳ ساعتهٔ تلویزیونی پرده‌برداری کرد. مجری این برنا ...

آلئا یاکتا است

آلئا یاکتا اِست ، گفتاوردی است که سوئتونیوس آن را به ژولیوس سزار نسبت داده‌است. سوئتونیوس گفته که سزار آن را هنگام عبور از رود روبیکون در شمال ایتالیا گفته، هنگامی که سپاهیانش را در حمایت از سنا علیه پومپه و اوپتیماتس در جنگ داخلی فرماندهی می‌کرد ...

تو هم، بروتوس؟

تو هم، بروتوس؟ اصطلاحی لاتین است که برای بیان شاعرانه آخرین سخن فرمانروای روم، ژولیوس سزار، به دوستش مارکوس بروتوس بکار می‌رود که آن را در هنگام کشته شدن گفت. البته دقیقاً مشخص نیست که سزار در هنگام مرگ چنین چیزی را به بروتوس گفته باشد و مشهور شد ...

غرر الحکم و درر الکلم

غُرَرُالحِکَم و دُرَرُالکَلِم کتابی است شامل گفتاوردهای علی بن ابی طالب که به شیوه الفبایی چیدمان شده و تعدادشان ۱۰۷۶۰ می‌باشد. عبدالواحد تمیمی آمِدی گرداورنده آن است که کتاب را در ۹۱ بخش فهرست بندی کرده‌است. آمدی غررالحکم و دررالکلم را به کمک کت ...

بهترین جهان‌های ممکن

عبارت "بهترین جهان ممکن" توسط حکیم آلمانی گوتفرید لایب نیتس در اثرش در سال ۱۷۱۰ رسالهٔ عدل الهی دربارهٔ خیر خدا، آزادی انسان و منشأ شر رایج شد. این مدعا که جهان کنونی بهترین جهان ممکن است، مهم‌ترین برهان در عدل الهی لایب نیتز است و وی این گونه تل ...

من فرضیه نمی‌سازم

من فرضیه نمی‌سازم ، گفتاوردی معروف از اسحاق نیوتن است که در مقالهٔ General Scholium آمد که به ویرایش دوم پرینکیپا افزوده شده بود. برگردان فارسی پاراگرافی که این جمله در آن آمده چنین است: من هنوز قادر به کشف دلایل این ویژگی‌های جاذبه نشده‌ام و من ...

ویکی‌گفتاورد

ویکی‌گفتاورد یکی از پروژه‌های هموند ویکی‌پدیا است که از نرم‌افزار مدیاویکی استفاده نموده و جزو پروژه‌های مبتنی بر ویکی است که توسط بنیاد ویکی‌مدیا اداره می‌گردد. ایدهٔ اصلی ویکی‌گفتاورد را دانیل الستون مطرح نموده و توسط برایان ویبر به مرحلهٔ اجرا ...

پیرمرد چشم ما بود

"پیرمرد چشم ما بود" عنوان یکی از مشهورترین مقالات جلال آل احمد است که در رثای نیما یوشیج نوشته شد و در دی‌ماه ۱۳۴۰ در مجلهٔ آرش به چاپ رسید. صاحبنظران این مقاله را از مقالات تأثیرگذار و مهم در تاریخ معاصر ایران می‌دانند.

سوگواره

سوگواره ، سوگنامه یا مرثیه شعر یا سخنی است که در سوگواری خوانده می‌شود و در آن با یاد از محاسن یک درگذشته و با به تصویر کشیدن تیره‌روزی و نگون‌بختی و شرح ماتم و اندوه بازماندگان در مخاطب ترحم و همدلی یا ترس ایجاد می‌کنند. در زبان و ادبیات انگلیسی ...

قصه حسن و محبوبه

قصه حسن و محبوبه کتابی داستانیست نوشتهٔ علی شریعتی. این داستان پس از کشته شدن دو نفر از مبارزین علیه حکومت پهلوی، حسن آلادپوش و محبوبه متحدین در سال ۱۳۵۵، که زن و شوهر بودند، نوشته شده است. شریعتی به این زوج نزدیک بود و در مراسم عقد آنها حضور داشت.

کتاب مراثی

کتاب مراثی یکی از بخش‌های عهد عتیق در انجیل و کتوبیم در تنخ یهودی است که نگاشتن آن از قدیم به ارمیا پیامبر بنی‌اسرائیل نسبت داده شده‌است. ارمیا داوری اورشلیم و ویرانی معبد سلیمان و اسارت یهویاکین را شاهد بوده است و در این کتاب آن را به تصویر کشید ...

مراثی سعدی

در مرثیهٔ عز الدین احمد بن یوسف در مرثیهٔ اتابک ابوبکر بن سعد زنگی ذکر وفات امیرفخرالدین ابی‌بکر طاب ثراه ترجیع بند در مرثیهٔ سعد بن ابوبکر در مرثیهٔ ابوبکر سعد بن زنگی در زوال خلافت بنی‌عباس مرثیهٔ مستعصم عباسی در مرثیهٔ سعد بن ابوبکر

مرثیه‌خوانی

مَرثیه به‌طور عام شعر یا سخنی است که در مدح و سوگواری مرده خوانده شود و به‌طور خاص گونه‌ای گسترده در ادبیات فارسی، عربی و اردو برای بیان مناقب و فضایل و سوگواری امامان شیعیان خصوصاً امام سوم شیعیان و عاشورا است. مرثیه واژه‌ایست عربی و به معنای سخ ...

مقتل‌الحسین

مَقتَل در لغت به معنی کشتن‌گاه و محل قتل و در اصطلاح به بازگویی به قتل رسیدن امامان اشاره دارد. جمع آن مَقاتل است. در میان مقتل‌ها مقتل امام سوم شیعیان از همه مهم‌تر و بیشتر مورد توجه است. مقتل الحسین نام دسته‌ای از کتب است، که رویدادهای کربلا و ...

مور (موسیقی)

مور شکلی از موسیقی آوازی و از نواهای کهن مردم لک زبان در استان‌های لرستان، ایلام و کرمانشاه است که بدون همراهی ساز اجرا می‌شود. واژۀ مور به معنای مویه است. این نوای باستانی، که با آوایی حزین و غمناک، و بدون ضرب آهنگ، فقط در قالب یک بیت به مناسبت ...

یاد آر ز شمع مرده یاد آر

"یاد آر ز شمع مرده یاد آر" یا "ای مرغ سحر" شعری‌ست در قالب مسمط از علی‌اکبر دهخدا که در رثای جهانگیرخان صور اسرافیل سروده‌شد. این شعر نخستین بار در ۱۷ اسفند ۱۲۸۷ در آخرین شمارهٔ نشریهٔ صور اسرافیل در ایوردون سوئیس منتشر شد. زبان این شعر روایی و ل ...

آکاپلا

آکاپلا شکلی از موسیقی آوازی یک یا چندنفره است که برای اجرا بدون همراهی ساز ساخته می‌شود. این فرم نقطهٔ مقابل کانتاتا است که در آن موسیقیِ سازی آواز را همراهی می‌کند.

آواز (موسیقی ایرانی)

آواز یا نغمه اصطلاحی است در موسیقی سنتی ایرانی که برای توصیف مجموعه‌ای از گوشه‌ها به کار می‌رود که معمولاً در کنار هم و مستقل از یک دستگاه اجرا می‌شوند. لفظ "آواز" دست کم در دو معنای دیگر نیز به کار می‌رود که یکی فرم موسیقی آواز است و دیگری شکل خ ...

تحریر

تحریر عبارت است از صدایی آهنگین در اجرای آواز که با کمک ماهیچه‌های حنجره به سرعت قطع و وصل می‌شود. به تحریر چهچهه یا چهچه نیز گفته می‌شود و اجرای تحریر را تقلیدی از چهچه پرندگانی همچون بلبل دانسته‌اند.

ترنم

آنچه خوانندهٔ یک آواز در موسیقی ایرانی می‌خواند محدود به کلام شعر نیست؛ گاهی خواننده صداها یا واژه‌هایی نظیر "ها ها" یا "ای جانم" را افزون بر شعر اصلی اجرا می‌کند که به این صداها و واژه‌های اضافه، ترنم گفته می‌شود. ترنم‌ها به دو دسته تقسیم می‌شون ...

چویر

چویر شهری در استان گاوی‌سومبر کشور مغولستان است که در سال ۱۹۹۷ میلادی دارای ۴٬۵۰۰ نفر جمعیت بوده و در سال ۲۰۰۸ با رشدی معادل +۲٫۶٪ ، تعداد ساکنان آن به ۷٬۹۹۸ رسیده‌است.

خوانندگی

خوانندگی یا آوازخوانی عمل تولید اصوات موسیقایی با استفاده از صدای انسان است. تفاوت آن با سخن گفتن معمولی در ریتم و تونالیته آن است. کسی که آواز می‌خواند را خواننده یا آوازه‌خوان می‌نامند. آوازه‌خوانان هر کدام به تناسب فرهنگ و ملیت، گونه‌ای از موس ...

کر ملی ایران

کُر ملی ایران یک گروه کر ایرانی به رهبری آلفرد ماردویان بود که به اجرای ترانه‌های محلی ایرانی و بازسازی آثار تعدادی از آهنگسازان معاصر ایران می‌پرداخت. کُر ملی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران منحل شد. آلفرد ماردویان در آغازِ شکل‌گیری کُر ملی از تنظ ...

آواشناسی آکوستیک

آواشناسی آکوستیک شاخه‌ای از آواشناسی است که به ویژگی‌های فیزیکی آواهای گفتار، به عنوان واسط میان دهان و گوش، و براساس اصول علم آکوستیک می‌پردازد. به طور کلی این شاخه وابسته به استفاده از ابزارهای فنی، خصوصاً ابزارهای الکترونیک، و همین‌طور برخی اص ...

آواشناسی تولیدی

آواشناسی تولیدی از شاخه آواشناسی است که به چگونگی تولید آوا توسط اندام‌های گفتار در زبان می‌پردازد. دو شاخه دیگر آواشناسی، آواشناسی شنیداری و آواشناسی آکوستیک نام دارند. این شاخه اصطلاحات توصیفی خود را از دو حوزه آناتومی و فیزیولوژی کسب کرده و گا ...

آواشناسی شنیداری

آواشناسی شنیداری یکی از سه شاخه آواشناسی است که به مطالعه واکنش ادراکی به آواهای گفتار به وسیله گوش، اعصاب شنیداری و بخش‌هایی شنیداری مغز می‌پردازد. به این شاخه نسبت به دیگر شاخه‌های آواشناسی به دلیل دشواری‌هایی که در سنجش و تشخیص واکنش‌های روانش ...

اصل توالی رسایی

اصل توالی رسایی یا SSP یکی از اصول واج‌آرایی در واجشناسی زبان است که به تحلیل ساختار هجا براساس مفهوم رسایی می‌پردازد. براساس این اصل در یک هجا، هرچه از هسته هجا دورشویم از میزان رسایی واج‌ها کاسته‌می‌شود. میزان رسایی یک آوا از نظر آواشناسی تولید ...

انسایشی

انسایشی اصطلاحی در آواشناسی تولیدی است که به شیوه تولید یک آوا اشاره دارد و در تولید آن جریان هوا ابتدا با یک انسداد مواجه می‌شود و سپس با بازشدن تدریجی بست جریان هوا با اصطکاک خارج شده و آوای انسایشی را نتیجه می‌دهد. رهش بست انسدادی ابتدا صدای ا ...

انفجاری نرمکامی واک‌دار

Wikipedia contributors, "Voiced velar stop," Wikipedia, The Free Encyclopedia, accessed March 4, 2015.

پرات

پرات یک بستهٔ نرم‌افزار رایانه‌ای آزاد برای تحلیل صحبت به صورت آواشناسی است. این نرم‌افزار طراحی‌شده و همچنان توسط Paul Boersma و David Weenink دانشگاه آمستردام توسعه داده می‌شود و می‌تواند در سیستم‌عامل‌های مختلفی اجرا از قبیل نسخه‌های مختلف یون ...

تجوید

تجوید در لغت به معنی تکمیل ، تحسین و نیکو گردانیدن است و در اصطلاح به قواعد و دستورهایی گفته می‌شود که به نیکو خواندن قرآن کمک می‌کنند. در تجوید به نحوهٔ صحیح ادای حروف از مخارجشان و نیز صفات آوایی هر حرف به تنهایی یا در کنار حروف دیگر پرداخته می ...

تغییر صوتی

تغییر صوتی نامی است که به زیرشاخه‌ای داده می‌شود که به بررسی این می‌پردازد که چگونه اصوات گفتار یک زبان در طول زمان متفاوت می‌شوند.

تکیه (زبان‌شناسی)

تکیه در آواشناسی، تأکیدِ داده‌شده به یک هجا از سخن که به‌وسیلهٔ تلفظِ شدیدترِ آن هجا صورت می‌گیرد "تکیه" نام دارد. در بسیاری از زبان‌ها، گاهی تفاوت محل تکیه در کلام منجر به تفاوت معنا می‌شود.

جایگاه تولید

واجگاه یا جایگاه تولید یکی از معیارهای اساسی در دسته‌بندی آواهای گفتار است. در آواشناسی تولیدی، جایگاه تولید به نقطه‌ای اشاره دارد که در آن اندام‌های گفتار انواع مختلف بست را ایجاد می‌کنند. آواشناسی امروزی ۱۱ نقطه مجزا را در اندام گفتار شناسایی م ...

حذف (زبان‌شناسی)

در زبان‌شناسی به جا انداختن یک یا چند صدا در یک کلمه یا عبارت حذف می‌گویند. این روند گاهی برای راحت‌تر شدن تلفظ کلمات رخ می‌دهد.

حذف هجا

در واج‌شناسی، فرایند افتادن و حذف برخی از آواها یا هجاهای تکراری در زنجیره‌ای از آواها و هجاهای پیاپی، حذف هجا یا هجااندازی گفته می‌شود. برای نمونه در فارسی واژه بادِبان که از سه هجا با+دِ+بان تشکیل شده با حذف هجا به صورت بادْبان باد+بان تلفظ می‌شود.

خوشه همخوانی

در واجشناسی خوشه همخوانی به توالی واجی بیش از دو همخوان گفته‌می‌شود. خوشه همخوانی می‌تواند در یک هجا یا در مرز دو هجا تشکیل‌شود. خوشه‌های همخوانی می‌توانند در آغاز، میان، یا انتهای یک واژه ظاهرشوند. خوشه‌های همخوانی بخشی از واج‌آرایی یک زبان را ت ...

دیافونم

دیافونم یا دیافون در زبان‌شناسی به یک واحد مجرد آواشناسی گفته می‌شود که به واریته‌های مختلف شیوه ادای یک یا چند آوا در یک کلمه بر مبنای لهجه‌های مختلف می‌پردازد.

رسا

رَسا در آواشناسی و واج‌شناسی، ویژگی آواهایی مانند واکه‌ها و خیشومی‌ها و کناری‌ها و روان‌ها است که در تولید آنها مسیر عبور جریان هوا نسبتاً آزاد است و تارآواها در حال ارتعاش‌اند. نام دیگری که برای رسا به‌کار می‌رود، بازخوان است. رسا در نظریه مختصه ...

زمینه‌برچینی

زمینه‌برچینی در واج‌شناسی زایشی، عملکرد ترتیب‌مند قاعده‌های واجی است که در آن عملکرد قاعدۀ الف باعث حذف بافت آوایی لازم برای عملکرد قاعدۀ ب می‌شود. عملکرد ترتیب‌مند قاعده‌های واجی برای جلوگیری از تأثیر زمینه‌برچینیِ قواعد را عکس زمینه‌برچینی coun ...

زمینه‌چینی (زبان‌شناسی)

زمینه‌چینی در واج‌شناسی زایشی، عملکرد ترتیب‌مند قاعده‌های واجی است که در آن عملکرد قاعدهٔ الف باعث ایجاد بافت آوایی لازم برای عملکرد قاعدهٔ ب می‌شود. عملکرد ترتیب‌مند قاعده‌های واجی برای جلوگیری از تأثیر زمینه‌چینیِ قواعد، را عکس زمینه‌چینی count ...

شیوه تولید

شیوه تولید یکی از پارامترهای اصلی طبقه‌بندی آواها در آواشناسی تولیدی است که به نوع فرایند به کار رفته در تولید آوا می‌پردازد. تمایر میان واکه و همخوان معمولاً از طریق این پارامتر انجام می‌پذیرد. بر اساس این پارامتر، برحسب نوع بست اندام‌های تولیدی ...

قطعه (زبان‌شناسی)

در زبان‌شناسی، قطعه به "هر واحد مجزایی گفته می‌شود که می‌تواند چه به طور فیزیکی و چه به طور شنیداری در جریان گفتار تشخیص داده شود". این اصطلاح بیشتر در آواشناسی و واج‌شناسی استفاده می‌شود تا به کوچکترین بخش‌ها در یک زبان اشاره کند و این کاربرد می ...

قلب (زبان‌شناسی)

قَلب یا جایگشت در زبان‌شناسی تغییر ترتیب صداها یا هجاها در یک واژه، یا واژه‌ها در یک جمله است. بیشتر به جابجایی دو یا تعداد بیشتری صدای مجاور اشاره دارد، که با عنوان قلب مجاور یا قلب محلی شناخته‌شده‌است: fo li age → **fo il age ca val ry → **ca l ...

کاهش واکه‌ای

در آواشناسی، کاهش واکه‌ای به هریک از تغییرات مختلفی در کیفیت صوتی واکه‌ها گفته می‌شود که مرتبط با تغییرات تکیه، رسایی، کشش، بلندی، تولید یا جایگاه در کلمه هستند و نیز که به عنوان "تضعیف" تلقی می‌شوند. این فرایند اغلب واکه‌ها را همچنین کوتاه‌تر می ...

کشش جبرانی

در آواشناسی، کشش جبرانی زمانی رخ می‌دهد که یک واج به جیران آن‌چه حذف شده‌است، کشیده شود. بنابر این، کشش جبرانی به فرایندی از کشش یک واج بیشتر واکه اشاره می‌کند که این کشش، پاسخی به فرایند حذف یا کوتاه‌شدگی واج دیگر باشد. برای نمونه در برخی گویش‌ه ...

کناری (آواشناسی)

کناری اصطلاحی در آواشناسی تولیدی است که به شیوه تولید یک آوا اشاره دارد. در همخوان‌هایی که به این شیوه تولید می‌شوند، بخش مرکز زبان بست ایجاد می‌کند اما یک یا دو طرف کناره زبان پایین آمده و جریان هوا از کناره‌ها خارج می‌شود. جریان هوا اگر از یک ط ...