ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 125

فوگ

فوگ یک ساختار موسیقایی کنترپوانتیک است که در دو یا چند صدا و بر یک درونمایه یا سوژه ساخته می‌شود. سوژه در ابتدا معرفی و تعریف شده سپس مجدداً در تمامی قطعه بارها بازنوازی، تقلید و تکرار می‌شود. این تکرار و توالی هر بار در درجه و گام‌های متفاوتی بی ...

فهرست اصطلاحات موسیقی

پرتاتو خط اتحاد فینه پایان لگاتو فرماتو استکاتو دا کاپو دکرشندو دولاخط تکرار مارکاتو گلیساندو دولاخط پایان میخکاستکاتیسیمو خط اتصال ترمولوریز پرتامنتو کرشندو نقطه تنوتو مزواستکاتو دال سِینو اکسنتآکسان

کادانس

در تئوری موسیقی، فرود یا کادانس یک نوع پیکربندی ملودیک یا هارمونیک است که احساس توقف، پایان و فرود در یک قطعه موسیقی را ایجاد می‌کند.

کانن (موسیقی)

کانُن در لاتین به معنی قاعده و قانون است. در موسیقی یک فرم و شیوۀ آهنگسازی‌ است بر پایه قوانین تقلید دقیق، که یک ملودی اولیه در یک بازهٔ مشخص توسط یک یا چند قسمت تکرار می‌شود که ممکن است همه دارای نت‌های مشابه، یا مشابه ولی غیر هم ارزش در یک اکتا ...

کرن

کُرُن نام علامتی است در موسیقی ایرانی که با گذاشته‌شدن قبل از هر نت، آن را به اندازهٔ ربع پرده یا در معنی دقیق‌تر کمتر از نیم‌پرده بم می‌کند. این علامت از ابداعات علی‌نقی وزیری هنگام ارائهٔ سبک اروپایی برای نت‌نویسی موسیقی ایرانی است. میزان ارزش ...

کنترپوان

کنترپوان ازلحاظ لغوی به معنای نقطه در مقابل نقطه و در موسیقی، نت درمقابلِ نت است.در این فن، تأکید بر روند افقی نت هاست نه روند عمودی. هریک از نت‌هایی که با هم نواخته می‌شوند دارای ریتم و ملودی مستقل از هم هستند، ولی در کلّیّتِ آهنگ، دارای هارمونی ...

کنسرتو

کُنسِرتو قطعه‌ای موسیقی است برای ارکستر و معمولاً یک ساز اصلیِ تک‌نواز ، که عموماً در سه موومان تصنیف شده‌است. نقش ارکستر، در مجموع، همراهی تک‌نواز است، و به همین ترتیب، تک‌نواز نقش کلیدی را در طول تمام قطعه ایفا می‌کند.

کوارتت

چارنوازی ، چارسرایی ، چارتایی یا کوارتِت در موسیقی به معنای یک گروه اجرایی برای چهار خواننده یا اجرای سازی یا یک آهنگسازی برای چهار صدا و چهار ساز است. فرهنگستان زبان و ادب فارسی برابرهای چارنوازی ، چارسرایی و چارتایی را برای "کوارتت" تصویب کرده‌است.

گام هفت‌درجه‌ای

در موسیقی، به ویژگی گام یا نظام یا شیوه‌ای موسیقایی که وجه مشخصهٔ آن استفاده از هفت نغمه یا هفت ردهٔ نغمه‌ای است، هفت‌درجه‌ای گفته می‌شود. به آن هفت‌نغمه‌ای و هفت‌پرده‌ای نیز گفته شده‌است. ویژگی گامی که در آن اکتاو octave به هفت قسمت مساوی تقسیم ...

لندلر

لندلر یک رقص محلی در میزان 3 4 است که از دورهٔ بیدرمایر در اتریش، جنوب آلمان و بخش آلمانی سوئیس انجام می‌شود. تاریخچهٔ این رقص به اواخر قرن هجدهم میلادی و دورهٔ پیش از رمانتیک باز می‌گردد. آهنگسازانی همچون بتهون، فرانتس شوبرت و آنتون بروکنر لندلر ...

موسیقی صحنه

موسیقی صحنه یا موسیقی متن گونه‌ای از موسیقی است که برای اجرا در طی یا پیش از یک نمایش، برنامهٔ تلویزیونی، رادیویی، بازی ویدئویی، فیلم، یا اجراهای دیگر ساخته می‌شود. موسیقی فیلم یا حاشیهٔ صوتی نیز موسیقی صحنه است. موسیقی صحنه اغلب به صورت موسیقی پ ...

موسیقی مجلسی

موسیقی مجلسی فرمی در موسیقی کلاسیک است که برای تعداد کمی ساز تصنیف می‌شود. موسیقی مجلسی از گذشته برای اجرا در محیط کوچکی مانند یک خانه یا یک اتاق ساخته می‌شده‌است؛ برخلاف گونه‌های دیگرِ موسیقی که برای اجرا در تالار یا کلیسا ساخته می‌شوند. آهنگساز ...

موسیقی نظامی

موسیقی نظامی نوعی موسیقی است که برای تحریک حس میهن‌پرستی، شجاعت، غرور ملی و … ساخته می‌شود. "Martial" در لُغت به معنای: جنگی و پرخاشجو می‌باشد.

موومان

موومان به معنای بخش کاملی از یک اثر بزرگ‌ترِ موسیقی است که خود آغاز و انجامی دارد. آثاری مانند سمفونی و کنسرتو و سونات هریک از چند موومان تشکیل می‌شوند. گاه یک موومان از اثری در کنسرت‌ها اجرا می‌شود، ولی اجرای هر اثر موسیقی وقتی کامل است که تمام ...

ناظر ضبط موسیقی

ناظر ضبط موسیقی شخصی است که مراحل مختلف ضبط و میکس آثار موسیقی با هدایت و نظر او انجام می‌شود. ناظر ضبط موسیقی حتماً باید موسیقیدان باشد. معمولاً از ابتدای ضبط یک اثر موسیقی در استودیو ضبط، ناظر ضبط حضور داشته و بر نحوه ضبط آن اثر نظارت دارد. ناظ ...

نت‌های زینت

نت‌های زینت نت‌های "غیر هارمونیک" یا "غریبه با آکورد" هستند. نت زینت بخشی از یک ملودی یا ساختار هارمونیک است که در درجه‌بندی آکورد قرار نمی‌گیرد. نت‌های زینت اغلب در دوران قواعد مشترک مورد بحث و استفاده بود اما می‌تواند در تجزیه و تحلیلِ انواع مو ...

واریاسیون

واریاسیون در موسیقی، شیوهٔ پایه‌ای است که برمبنای تغییرات ملودی، هارمونی و کنترپوانی بنا شده‌است. ساده‌ترین شکل واریاسیون، مجموعه واریاسیون است. در این فرم آهنگسازی، دو یا چند قطعه را برمبنای زمینهٔ موسیقایی واحدی تصنیف می‌کنند که هر کدام از آن‌ه ...

هفت‌نوازی

هفت‌نوازی ، هفت‌سرایی ، هفت‌تایی یا سِپتِت در موسیقی به معنای یک گروه اجرایی برای هفت خواننده یا اجرای سازی یا یک آهنگسازی برای هفت صدا و هفت ساز است. فرهنگستان زبان و ادب فارسی برابرهای هفت‌نوازی ، هفت‌سرایی و هفت‌تایی را برای "سِپتت" تصویب کرده ...

کاتا در کاراته

کاتا واژه‌ای ژاپنی است که الگویی از جابجایی‌ها را که به تنهایی یا به همراه فرد یا افرادی دیگر انجام شود را مشخص می‌کند. کاتا در کاراته با دنباله‌ای مشخص از حرکات به همراه چرخش‌ها گفته می‌شود که بر اساس اصولی مشخص انجام می‌شوند. کاتارو باید حرکات ...

کومیته

کومیته یک کلمه ژاپنی به معنای مبارزه و یکی از سه بخش اصلی تمرینات ورزش کاراته به همراه کاتا و کیهون است. در کومیته از فنون آموخته شده در کاتا و کیهون در مقابل یک حریف واقعی استفاده می‌شود. کومیته ممکن است برای افزایش مهارتی خاص یا به‌عنوان یک مسا ...

کیای

کیای اصطلاحی در هنرهای رزمی است و معمولاً به فریادی اشاره دارد که در هنگام اجرای تکنیک‌ها زده می‌شود. این واژه از دو بخش کی به معنی ذهن، اراده یا روان و آی کوتاه شده فعل آواسو به معنی به‌هم‌پیوستن تشکیل شده‌است. این واژه در هنرهای رزمی کره‌ای کیا ...

ناک‌اوت

ناک اوت یا ضربه فنی یک معیار پیروزی در مسابقات ورزشی مبارزه‌ای نظیر بوکس، کیک‌بوکسینگ، موای تای، هنرهای رزمی ترکیبی، تکواندو، ووشوساندا، کیوکوشینکاراته و غیره است. ضربه فنی کامل هنگامی است که حریف توان ادامه مبارزه را نداشته باشد. اصطلاح ناک اوت ...

پوچ‌واژه

پوچ‌واژه عناصری زبانی هستند که فاقد ارزش معنایی بوده، حضور آنها در جمله برای بازبینی مشخصه N یا D موجود در هسته گروه زمان، یا به عبارت دیگر، بازبینی مشخصه اصل فرافکنی گسترده است. واژه‌های it و there پوچ‌واژه‌های زبان انگلیسی هستند. چنان‌که جملات ...

رابط شماری

واحد شمارش در دستور زبان به واژه‌های میانجی میان شماره و شمرده اطلاق می‌شود. این رابطها در زبان نوشتاری همان نقشی را دارند که واحدها در علم فیزیک دارند. برای تعیین واحدهای مقدار یا تعداد و نوع و اندازهٔ شمرده دبیران و نویسندگان و حسابداران دیوانی ...

ضمیر

ضَمیر یا فَرنام واژه‌ای است که می‌تواند جایگزین گروه اسمی شود، مثلاً به جای آنکه بگوییم "سهراب را دیدم و به سهراب گفتم" ، می‌گوییم "سهراب را دیدم و به او گفتم" توضیح اینکه واژه ی "ضمیر" در زبان پارسی به معنای وجدان و وجود، نهان و درون، یعنی "خود" ...

فعل

فعل یا کارواژه به بخشی از جمله گفته می‌شود که نشان دهنده کار انجام شده یا یک رویدا یا یک حالت باشد. فعل همیشه مهم ترین بخش جمله اس از فعل‌ها واژه‌های گوناگونی مشتق می‌شود از جمه اسم مصدر. هر فعل در زبان فارسی پنج مفهوم را در بر می‌گیرد: انجام کار ...

فعل قیدگون

فعل قیدگون به دسته‌ای از فعل‌ها گفته می‌شود که همراه فعلی دیگر به‌کار می‌روند و مثل قید آن را توصیف می‌کنند. برای نمونه، در جمله‌های کشید بردش. دوید آمد پیش من. رشد کرد آمد بالا. فعل‌های "دوید" و "کشید" و "رشد کرد" فعل‌هایی هستند که مانند قید، حا ...

ستردگی

اگر در شعری یا نثری نویسنده در سراسر آن از بکار بردن حرفی از حروف الفبا خودداری کرده باشد به این کار سِتُردگی یا حذف می‌گویند. فن ستردگی گونه‌ای بازی با واژه است. در فارسی بیشتر حذف الف برای این منظور استفاده می‌شود. برای نمونه رشیدالدین وطواط در ...

گدسبی (رمان)

گدسبی داستانی است نوشته ارنست وینسنت رایت. گدسبی چهارمین کتاب رایت است. این داستان ساخته شده از ۵۰٬۱۰۰ واژه است که در هیچ‌کدام از آنها از حرف E استفاده نشده‌است. اینگونه بازی با واژه‌ها را اصطلاحاً نوشته‌های واج‌اُفتان می‌گویند.

رئیس (عنوان)

از عهد سلجوقیان در جنوب ایران سمتی به‌نام "رئیس" برقرار شد. رئیس نماینده رسمی مردم منطقه یا عشیره یا صنف و محله خود در نزد حکومت محلی محسوب می‌شد و دارای اختیاراتی وسیع‌تر از "کلانتر" عهد صفوی بود. امروزه، لقب "رئیس" در نواحی عشایری جنوب ایران یا ...

آمیختگی فارسی با زبان‌های دیگر

زبان فارسی مانند بیشتر زبان‌های زنده، آمیزش و دادوستدهایی با دیگر زبان‌ها داشته‌است. در طول تاریخ به علت قرار داشتن ایران در منطقه‌ای که کانون دادوستد فرهنگی و بازرگانی و حتی هدف جنگ‌های همیشگی بوده‌است، زبان فارسی همیشه در حال کنش و واکنش با زبا ...

سندیکا

سندیکا یا یونیون برخلاف اتحادیه صنفی، سندیکا یک تشکیلات خودگردان از افراد، بنگاه‌های اقتصادی، شرکت‌ها یا افراد حقوقی است که برای این متشکل می‌شوند تا منافعی که در آن سهیم هستند را ارتقاء دهند. در اکثر موارد هدف این تشکل‌ها این است که سود اقتصادی ...

سین لام میم

سین لام میم جذر سه حرفی در زبان‌های سامی است که به عنوان اسم در این زبان‌ها به‌کار می‌رود. معنی این سه حرف به معنای کامل، دست‌نخورده، و صلح است و کلمات ساخته‌شده با آن به معنای آرامش، تسلیم، و سلامتی می‌باشند. این لغت از طریق عربی به فارسی و برخی ...

فهرست واژگان اسپانیایی با ریشه ایرانی

این فهرستی از واژگان اسپانیایی است که از زبانهای ایرانی فارسی و اوستایی ریشه می‌گیرند. برای معدودی از این واژگان ممکن است ریشه‌شناسی دیگری هم قائل شده باشند و ممکن است در فهرست واژگان اسپانیایی که از زبانهای دیگر می‌آیند نیز دیده شوند.

فهرست واژگان فارسی از منشا ترکی

زبان‌های ترکی در چند مرحله بر زبان فارسی تأثیر گذاشته‌است. نخستین تأثیر زبان ترکی بر پارسی، در زمان حضور سربازان تُرک در ارتش سامانیان روی داد. پس از آن، در زمان فرمان‌روایی غزنویان، سلجوقیان و پس از حملهٔ مغول، تعداد بیشتری وام‌واژهٔ ترکی به زبا ...

فهرست واژگان فارسی در زبان‌های دیگر

لیستی از وام‌واژه‌ها از زبان فارسی که در سایر زبان‌ها به کار رفته یا می‌رود. زبان فارسی درون زبان‌های هندواروپایی قرار دارد و بسیاری از واژه‌های فارسی مدرن از زبان نیا-هندواروپایی گرفته شده‌اند. زبان فارسی برای ساختن واژه‌های جدید از ریشهٔ کلمات، ...

فهرست وام‌واژه‌ها در فارسی

شامل فهرستی از وام‌واژه‌ها از زبان‌های خارجی که در درازای تاریخ در زبان فارسی و در متون فارسی اعم از فارسی کلاسیک کهن و فارسی نو به کار رفته‌اند، وجود دارد.

فهرست وام‌واژه‌های روسی در فارسی

بر اثر روابط ایران و روسیه که از دورهٔ قاجاریان آغاز شده‌است، کلمات فراوانی از زبان روسی به زبان فارسی راه یافته‌اند. برخی از این لغات به گمان بیشتر زبان‌شناسان ریشهٔ روسی دارند و بعضی ممکن است ریشهٔ روسی نداشته باشند. برخی از این واژه‌ها ریشهٔ ا ...

واژه‌نامه برخط ریشه‌شناسی

واژه‌نامه ریشه‌شناسی برخط فرهنگ لغتی اینترنتی است که به ریشه‌شناسی لغات انگلیسی می‌پردازد. داگلاس هارپر این واژه‌نامه را ایجاد کرده تا به ریشه‌یابی و روند تکامل بیش از ۳۰۰۰۰ واژه انگلیسی بپردازد. این لغتنامه دارای واژگان عامیانه و واژگان تخصصی هم ...

-نگاری

پسوند پارسی -نِگاری یک "زمینهٔ مطالعه" یا مربوط به "نوشتن" را معنا می‌دهد، و از نگاشتن ، نگاریدن ، نقش آمده و از اوستایی نی- + پارسی میانی گار ریشه گرفته و به معنای "نقاشی‌کردن، عکس، و پیکر" بوده‌است. این هم‌ارز پسوند انگلیسی -graphy به همان معنا ...

واژه سال

از سال ۱۹۹۱، انجمن گویش‌های آمریکایی ADS یک یا چند کلمه یا اصطلاح را به عنوان "کلمه سال" در ایالات متحده تعیین کرده‌است. ۲۰۰۱ ۹–۱۱ ۲۰۱۳ زیرا ۲۰۱۸ Detention of children ‏ en ‏ ۲۰۱۶ Dumpster ‏ en ‏ ۲۰۰۳ متروسکشوال ۲۰۰۹ توییت ۲۰۱۲ هشتگ ۲۰۰۴ ایالت‌ها ...

تکواژ چندوجهی

تکواژ چندوجهی یا تکواژ مرکب یا چمدان‌واژه در صرف، نوعی تکواژ است که هم‌زمان به بیش از یک مفهوم دلالت می‌کند؛ مانند شناسه در زبان فارسی که هم‌زمان به شخص و شمار دلالت می‌کند و نمی‌توان مشخص ساخت که کدام بخش تکواژ به شخص یا شمار مربوط می‌شود. در زب ...

نام‌آوا

نام‌آوا در زبان‌شناسی به واژه‌هایی گفته می‌شود که از صداهای موجود در طبیعت تقلید شده‌اند، مانند چهچهه، غرمبه، شیهه، ترقه، شرشر و امثال آن. نام‌آوا یکی از پاره‌های گفتار است و در همه زبان‌های جهان نیز وجود دارد. معمولاً یک صدای طبیعی در زبان‌های گ ...

هم‌نام (زبان‌شناسی)

هم‌نام یا اشتراک لفظ اصطلاحی در زبان‌شناسی است و به واژه‌هایی اشاره دارد که یا هم‌نگاره یا هم‌آوا هستند یا هر دو. این پدیده در زبان‌های پیشرفتهٔ امروزی دیده می‌شود و در زبان‌های اولیه وجود نداشته است. برای نمونه می‌توان به لفظ "شیر" در فارسی اشار ...

هم‌نگاشت (زبان‌شناسی)

هم‌نگاشت یک واژه است که تلفظ و معنی متفاوتی با یک یا چند واژه دیگر دارد ولی املای آن‌ها یکسان است. هم‌نگاشت یک نوع از هم‌نگاره است که هم‌آوا نیستند.

آمین

آمین که در انگلیسی آمن تلفظ می‌شود، واژه‌ای است به معنی "به‌درستی، چنین باشد" که در ادیان یهودیت ، مسیحیت و اسلام در پایان نیایش و دعا از آن بهره گرفته می‌شود. ریشه این لغت باید عبری باشد، زیرا قدیمی‌ترین کاربرد این لغت در قسمت قدیمی تورات عهد قد ...

الو

الو واژه‌ای است که برای سلام دادن پشت خط تلفن در زبان فرانسه به کار می‌رود. در فرانسه بعد از بیان کلمه الو oui bonjour میگویند. این کلمه در ایران و بسیاری کشورها برای شروع مکالمه تلفنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تاریخچه الکساندر گراهام بل مخترع ت ...

امپراتوری شر

امپراتوری شر یا امپراتوری شیطان اصطلاحی بود که اولین بار توسط رونالد ریگان، رئیس جمهور آمریکا در ژوئن سال ۱۹۸۲ برای نام بردن از اتحاد جماهیر شوروی استفاده شد. این سخن دور جدیدی از رقابت‌ها را میان دو بلوک آغاز کرد و به جنگ سرد شدت بخشید. این اصطل ...

برمی‌گردم

برمیگردم یا من برمی گردم دیالوگی از آرنولد شوارتزنگر است که برای اولین بار در فیلم نابودگر به کار برده شد و پس از آن در تمام فیلم های نابودگر به کاربرده شده است. این دیالوگ به سرعت محبوب شد به طوری که در اکثر فیلم‌های آرنولد به کار برده شد. همچنی ...

جزیره ثبات

"جزیره ثبات" عبارتی بود که رئیس‌جمهور آمریکا جیمی کارتر در ۱۰ دی ۱۳۵۶ در توصیف ایران تحت رهبری آخرین شاه ایران محمدرضا پهلوی به کار برد. کارتر همچنین در این سخنرانی شاه را "محبوب مردم" نامید. این سخنرانی در ضیافت شام شاه در شب عید کریسمس ۱۹۷۸ در ...