ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 127

بدیع

علم بدیع یا فن بدیع در اصطلاح ادبیات، سومین فن از فنون بلاغت است و موضوع آن آرایش‌های سخن فصیح و بلیغ در نظم و نثر است. به این آرایش‌ها محسّنات و صنایع بدیعی و نیز آرایه‌های ادبی می‌گویند. بدیع را مانند ادویه دانسته‌اند که اگر به اندازه استعمال ش ...

ترصیع

ترصیع از آرایه‌های ادبی است. ترصیع زمانی پدید می‌آید که یا کلمات دو قرینه سجعِ متوازی باشند یا یکسان باشند. ترصیع خوش‌وزن‌تر از موازنه است. ترصیع ابزاری برای موسیقی درونی شعر است و در اشعار مسعود سعد سلمان ، سعدی و رشیدالدین وطواط بسیار دیده می‌ش ...

تشبیه

تشبیه، در علم بیان مانند کردن چیزی است به چیزی دیگر. تشبیه مانندگی مبتنی بر کذب است یا با اغراق همراه است؛ یعنی باید دو چیز را که در واقع به یکدیگر شبیه نیستند یا شباهتی آشکارا ندارند را، به هم مانند کنیم. در تشبیه، نویسنده یا شاعر شباهتی را ادعا ...

تضمین

تضمین از آرایه‌های ادبی و به معنی آوردن آیه، حدیث، یا سخن مشهور در بین سخن است. هم‌چنین، اگر شاعر تمامی مصراع یا بیتی را از شاعری دیگر در سخن خود بیاورد، تضمین خوانده می‌شود. اگر شاعر یا نویسنده‌ای مثلی را که پیش از وی رواج داشته، در میان نوشته ی ...

تفسیر (آرایه)

تَفسیر یکی از آرایه‌های ادبی است که در اشعار کاربرد دارد. تفسیر، آن است که شاعر در شعر خود نخست لفظ یا الفاظی ناروشن و معماگونه بگوید و در ادامه، به توضیح آن‌ها بپردازد. برای نمونه عنصری می‌گوید: چهار چیز بُوَد در چهار وقت نصیب خدایگان جهان‌را، چ ...

تلمیع

مُلَمَّع یا تَلْمیع یا دوزبانگی یکی از آرایه‌های ادبی در علم بدیع است. ملمع در اصل به معنای اسب و جز آن که پوست بدنش دارای لکه‌ها و خال‌هایی غیر از رنگ اصلی باشد. تلمیع آن است که یک شعر یا سروده در دو زبان یا گاه بیشتر سروده شده‌باشد. به شعری که ...

جمع (آرایه)

جمع یکی از آرایه‌های ادبی است. جمع در بدیع آن است که در بیتی چند صفت یا حکم یا معنی را دریک چیز یا یک شخص جمع کنند. مانند: ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری یا: مردمان جمله بخفتند و شب از نیمه گذشت وآن که ...

حسن تعلیل

حسن تعلیل آوردن دلیلی ادعایی به جای علت اصلی یا ایجاد رابطهٔ علت و معلولیِ تخیّلی بین دو پدیده است. این علت سازی عموماً مبتنی بر تشبیه است و هنر آن زشت یا زیبا نمودن چیزی است. با وجود این حسن تعلیل، واقعی، علمی یا عقلی نیست. مخاطب آن را از علت اص ...

داستان عامیانه

داستان عامیانه که می‌توان قصه یا مَتَل هم نامید، یک نوع از داستان کوتاه است که ویژگی‌های معمول شخصیت‌های فانتزی و قالباً تخیلی فولکلور مانند، دورف‌ها، الف‌ها، جن، غول، کوتوله‌ها، ترول ها، پری، جادوگران و معمولاً سحر و جادو یا تبادل افسانه‌ها را د ...

دگرگویی

دگرگویی ، به انگلیسی antonomasia در فنّ‌بیان و آیین نگارش به گونه‌ای آرایه ادبی از خانواده کنایه‌ها اطلاق می‌شود. مجاز به معنای به ‌کارگیری واژه در معنای غیرحقیقی، از جمله مقولاتی است که در زبان و ادبیّات همه ملل دیده می‌شود؛ اما تمامی شیوه‌های ب ...

سیاقةالاعداد

سیاقَةُالاَعداد یا اِعداد یکی از آرایه‌های ادبی در فن بدیع است. در این آرایه، شاعر یا نویسنده چند اسم را که به‌طور متوالی ذکر شده‌اند از یک جهت منظور می‌کند و برای همه یک فعل یا صفت می‌آورد. مثال از گلستان سعدی: مثال

کلام قصار

کلام قصار یا گزین گویه یا قطعهٔ تفکر واژه‌ای‌ست در اصل یونانی که معنایش تعریف است. تعریف نمودن یک چیز یا یک موقعیت برای فلاسفه و دانشمندان یونان، به‌طور متداول، به معنی بیان اصل آن چیز یا موقعیت به زبانی فشرده و با استفاده از حداقل کلمات بوده است ...

لف‌ونشر

در لغت، لَفّ به معنای درهم‌پیچیدن و لوله کردن است، و نَشر به معنای باز کردن و گستردن. در اصطلاح، لف و نشر آن است که شاعر یا نویسنده دو یا چند واژه را در بخشی از سخن معمولاً مصراع یا بیتی از شعر بیاورد، و در بخش بعدی سخن واژه‌های دیگری که به نوعی ...

متل (قصه)

مَتَل به قصه‌های کوتاه سرگرم‌کننده با مضامین لطیف و آموزنده گفته می‌شود که تمام یا قسمتی از آن قافیه‌دار، شعرگونه یا مانند بحر طویل باشد. قهرمان متل‌ها اغلب حیوانات، ولی گاهی انسان‌ها یا مظاهر طبیعت هستند. امروزه متل به داستان‌های منظوم کودکانه گ ...

مراعات نظیر

مُراعات نَظیر یا تناسب آوردن واژه‌هایی از یک دسته است که با هم، هماهنگی دارند؛ این هماهنگی می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان یا همراهی باشد. مرایر، سبب تداعی معانی است. مراعات نظیر، پرکاربردترین آرایهٔ ادبی در ادبیات فارسی است و در اشعار سعدی، ...

واج‌آرایی

صداهای زبان از دو نقطه نظر مورد مطالعه قرار می‌گیرند، اگر از جهت چگونگی تولید و مشخصات فیزیکی مورد بررسی قرار گیرند آنها را "آوا" می‌نامند، اما اگر آواها از نظر تعداد آنها در یک زبان خاص و چگونگی ایجاد تفاوت معنایی مورد مطالعه قرار گیرند، "واج" ن ...

ادبیات اوکراینی

ادبیات اوکراینی ادبیاتی است که به زبان اوکراینی نوشته شده‌است. ادبیات اوکراین بیشتر تحت سلطه خارجی بر سرزمینهای اوکراین، توسط مشترک‌المنافع لهستان - لیتوانیایی، لهستان، امپراتوری روسیه، پادشاهی رومانی، امپراتوری اتریش-مجارستان و عثمانی گسترش یافت ...

ادبیات مازندرانی

ادبیات و نظم مازندرانی تاریخی هزار و صد ساله دارد که قدیمی‌ترین آثار آن اشعار متعلق به مسته مرد و مرزبان باوندی و علی پیروزه است و همچنین پیشینهٔ نثر طبری به قبل از اسلام می‌رسد که متنی در باب بنای شهر آمل از زبان بانو آمله، دختر استاد دیلمی گفته ...

ادبیات ییدیش

ادبیات ییدیش همه نوشته‌های به‌جامانده و حتی ترانه‌ها یا سروده‌های سینه‌به‌سینه نقل‌شده به زبان ییدیش را در بر می‌گیرد. این گردایه را در سه دوره برمی‌رسند: ادبیات یدیش کهن، که از کهن‌ترین نوشته به ییدیش از کمابیش ۱۳۰۰ آغاز شد و تا ۱۷۸۰ دیرید. دوم ...

ادبیات توده

ادبیات توده یا ادبیات عامیانه به آن دسته از ادبیات گفته می‌شود که بیشتر به گونه شفاهی از نسل‌های پیشین سینه به سینه به زمان ما رسیده‌است و در میان توده مردم رواج دارد. ادبیات تودگانه در زبان پارسی به گونه‌های زیادی نمود یافته‌است از جمله: دوبیتی‌ ...

ادبیات تعلیمی

ادبیات تعلیمی به آن دسته از آثار ادبی اطلاق می‌شود که محتوای آنها آموزه‌های اخلاقی، اجتماعی یا علمی است و به هدف تعلیم و تربیت آفریده می‌شوند. تعلیم و تربیت همواره یکی از نخستین دغدغه‌های بشر بوده است و اصولاً رسالت پیامبران و نقش آن‌ها در زندگی ...

خبرنامه

خبرنامه به محتوایی گفته می‌شود که اشخاص حقیقی و حقوقی مانند سازمان‌ها، موسسات، خبرگزاری‌ها و غیره به صورت منظم و مداوم برای مشترکین خود ارسال می‌کنند. این محتوا معمولاً روزنامه، رساله، گزارش، مقاله، یا پست‌های وبلاگ یا وب‌سایت است که برای مشترکین ...

دفترک

دفترک یا بروشور یک کتابچه کاغذی چند صفحه ای است که بیشتر برای تبلیغات مورد استفاده قرار میگیرد و در قالب جزوه یا پمفلت تا میشود.برشور یک سند تبلیغاتی است که در درجه اول برای معرفی یک شرکت،سازمان،محصولات یا خدمات و در درجه دوم اطلاع رسانی به مشتری ...

کتاب آبی

کتاب آبی به کتاب‌هایی گفته می‌شود که شامل مجموعه‌ای از اطلاعات آماری، دستورالعمل و یا گزارش کار هستند و به صورت دوره‌ای و سالیانه منتشر می‌شوند. سابقهٔ آن به سدهٔ پانزدهم میلادی و به انتشار گزارش مجلس بریتانیا مربوط می‌شود. این نوع گزارش‌ها، که ب ...

اورال باتیر

اورال باتیر نام حماسه سنتی مردم باشقیر است که ریشه آن به چند هزار سال قبل باز می‌گردد و در این مدت به صورت شفاهی میان مردم باشقیر رواج داشته است. این حماسه منظوم در اوایل سده بیستم میلادی مکتوب گردید. معنای واژه اورال باتیر مردم دلیر است و روایات ...

کنزالاسرار

کنزالاسرار یا دیوان پازواری مجموعه اشعار مازندرانی با ادبیات کهن سرودهٔ شیخ العجم امیر پازواری معروف به امیر الشعرا و امیر مازندرانی و با تخلص امیر شاعر و عارف نامی مازندرانی می‌باشد. نخستین بار اشعار امیر پازواری توسط الکساندر خوجکو در سال ۱۸۳۰ ...

تفسیر کتاب‌الله

تفسیر کتاب‌الله معروف به ترجمه و تفسیر قرآن به مازندرانی اشاره به نسخ خطی از کتابی متعلق به زیدیان طبرستان و دیلم دارد، که توسط ابوالفضل بن شهردویر دیلمی در قرن هفتم هجری نوشته شده و در آن بخش‌هایی از قرآن به صورت ترجمه و تفسیر به زبان‌های طبری، ...

حماسه هژبرسلطان

منظومه هُژَبر سلطان روایتی شعرگونه به زبان مازندرانی برگرفته از حادثه‌ای تاریخی است که در شمال ایران رخ داده‌است. مضمون این منظومه مربوط می‌شود به دو رویداد تاریخی نبردهای سوادکوه ۱۲۹۸ و ۱۳۰۰هـ. ش و ستیز انجمن ملی طبرستان امیرمؤید سوادکوهی و فرزن ...

میرزا محمود فدایی مازندرانی

میرزا محمود فدایی مازندرانی یا کلک مازندرانی شاعر مرثیه‌سرای پارسی‌گوی سدهٔ ۱۳ قمری و هم‌دورهٔ فتحعلی‌شاه و محمدشاه قاجار است. او بیش از ۸۰۰ بیت دربارهٔ عاشورا سروده‌است. مقتل منظوم فدایی به عنوان یکی از مدخل‌های دانشنامهٔ جهان اسلام ثبت شده‌است.

بیورنستیرنه بیورنسون

بیورنستیرنه مارتینیوس بیورنسون متولد ۸ دسامبر ۱۸۳۲–۲۶ آوریل ۱۹۱۰ نویسندهٔ نروژی بود که در سال ۱۹۰۳ میلادی موفق شد جایزه نوبل ادبیات را به دست آورد. از بیورنسون به عنوان حلقه‌ای از چهار ادیب بزرگ نروژ یاد می‌شود؛ سه حلقهٔ دیگر گروه عبارت بودند از: ...

جایزه ادبی تاریای وسوس

جایزهٔ ادبی تاریای وسوس یک جایزهٔ ادبی کشور نروژ است که به‌طور سالانه به بهترین اثر ادبی نروژی اهدا می‌شود. این جایزه توسط اتحادیه نویسندگان نروژ اعطا می‌شود که ۹ عضو این اتحادیه، قضاوت را به عهده دارند که بر اساس یک ارزیابی آزاد و مستقل و بر پای ...

کنوت هامسون

کنوت هامسون نویسندهٔ اهل نروژ است که جایزهٔ نوبل ادبیات سال ۱۹۲۰ میلادی را از آن خود کرد. سیارکی را به افتخار او با نام هامسون ۵۸۳۸ نام‌گذاری کرده‌اند.

انجمن ادبی ایران

انجمن ادبی ایران ، یا گاهی شناخته شده با نام انجمن ایران ، بزرگترین و پر سابقه‌ترین و پرجمعیت ‌ترین انجمن ادبی ایران است. مدتی که این انجمن در مدرسه دارالفنون برگزار شد ،به خاطر چاپ نشریه دانشکده توسط این انجمن، با نام انجمن دانشکده نیز یاد می شو ...

فرهنگستان گنکور

فرهنگستان گنکور فرهنگستان ادبی است که در سال ۱۹۰۰ بنا به درخواست نویسنده و ناشر فرانسوی ادموند دو گنکور در وصیت‌نامه‌اش در پاریس پایه‌گذاری شد. هدف او از این کار از یک سو، تقویت ادبیات فرانسه و از سوی دیگر نشان دادن مخالفتش با سیاست‌های فرهنگستان ...

اسدالله آل بویه

اسدالله آل بویه ریاضیدان، سیاستمدار، روزنامه‌نگار و ادیب ایرانی بود. او در کابینه رزم آرا مدتی معاونت فرهنگ و زمانی کفیل وزارت فرهنگ بود. وی مشاغل اداری متعددی از قبیل ریاست کل کارگزینی وزارت دارایی، مدیریت کل دبیرخانه دانشگاه تهران، معاونت وزارت ...

ابوالفضل احمد میدانی

ابوالفضل احمد بن محمد میدانی نیشابوری که بیشتر با نام ابوالفضل میدانی شناخته‌ می‌شود، زبان‌شناس، ادیب، شاعر و نویسنده ایرانی مشهور به شیخ الادب و الامام ابو الفضل المیدانی در سده پنجم و ششم هجری قمری بوده‌است. میدانی به دو زبان فارسی و عربی کاملا ...

ابوالمجد تبریزی

ابوالمجد محمد بن مسعود بن مظفر بن محمد بن عبدالحمید تبریزی ملکانی قُرَشی نویسنده و دانشمند سده هشتم هجری و گردآورنده جنگی است، که به سفینه تبریز آوازه یافته است. او که خود اهل شعر و ادب و، چنان که می‌توان از لابه‌لای سطور سفینه دریافت، هم‌نشین عا ...

احمد بیک گرجی

احمد بیک فرزند فرامرز بیک در شیراز رشد و نمو یافت. پدرش از کارگزاران دولت زند بود و خودش نیز در زمان لطفعلی‌خان زند به مناصب ارجمندی رسید. وی در عراق و خراسان سیاحت نمود و با شعرایی چون قضایی و جلالی نیز مراودت داشته‌است؛ که دربارهٔ او نوشته‌اند: ...

احمد ترجانی‌زاده

احمد ترجانی زاده در خرداد سال ۱۲۸۰ خورشیدی در شهر مهاباد به دنیا آمد. او برای تحصیل وارد مدرسه ی خانوادگی خودشان شد که زیر نظر برادر بزرگ ترش ملا محمد ترجانی اداره می‌شد. بعد از آن مشغول فراگرفتن حساب و هندسه جدید و قسمتی از جبر، مقابله، فیزیک، ش ...

ادیب برومند

عبدالعلی ادیب برومند شاعر ملی ایران، وکیل دادگستری و رئیس هیئت رهبری و شورای مرکزی جبهه ملی ایران بود. بعد از تأسیس جبهه ملی ایران توسط چهره‌هایی چون محمد مصدق و حسین فاطمی و آغاز نهضت ملی شدن نفت، ادیب برومند به حمایت از آنان برخاست. بعد از این ...

محمد استعلامی

محمد استعلامی ادیب، مولوی‌پژوه و حافظ‌شناس در سال ۱۳۱۵ در شهر اراک به‌دنیا آمد. وی در سال ۱۳۳۷ به اخذ درجهٔ کارشناسی نایل شد؛ وی سپس تحصیلات خود را تا مقطع دکتری، در دانشگاه تهران ادامه داد. او با تصحیح تذکرة الاولیا عطار نیشابوری به شهرت فراوانی ...

عصام‌الدین اسفراینی

ابراهیم بن محمّد بن عربشاه اسفراینی لقب‌گرفته به عصام‌الدین و شهرت‌یافته به عصام‌الدین اسفراینی فقیه حنفی و ادیب عربی خراسانی بود. او نویسندهٔ الأطول در شرح تلخیص المفتاح از جلال‌الدین قزوینی در علم بلاغت بوده‌است. پدرش قاضی بود. عصام‌الدین در خر ...

پرتو اشراق

پرتو اشراق در ۱۹ بهمن ماه ۱۳۲۴ خورشیدی در تهران چشم به جهان گشود. در سال‌های کودکی نو جوانی علاقه بسیار زیادی به سینما داشت. به خاطر همین علاقه در کنکور دانشکده دراماتیک شرکت کرد و رتبه اول را کسب نمود. از همان ابتدا شیفته سینمای ایتالیا شد و پای ...

سید اشرف‌الدین حسینی

سید اشرف‌الدین حسینی گیلانی معروف به نسیم شمال شاعر احمدسرا، نویسنده و مدیر روزنامه نسیم شمال از روزنامه‌های دوره مشروطیت ایران بود. اشرف‌الدین چنان‌که خود گفته‌است در ۱۲۸۸ ه‍. ق/۱۸۷۰م در قزوین زاده شد. نام پدرش را سیداحمد حسینی قزوینی گفته‌اند. ...

نظام‌العلما اصطهباناتی

محمدنظام العلما مشهور به نظام العلما اصطهباناتی ادیب، فقیه و از بزرگان و علمای سرشناس اواخر دوره قاجار و پهلوی اول که هم در کتاب فارسنامه ناصری و هم در کتاب "وقایع اتفاقیه" از او به احترام و نیکی تمام یاد شده است.

میرزا ابراهیم اصفهانی

میرزا ابراهیم فرزند میرزا شاه حسین اصفهانی "وکیل نفس نفیس همایون" شاه اسماعیل یکم است. مهمترین اثر او واژه‌نامه‌ای فارسی مشهور به فرهنگ میرزا ابراهیم است که تألیف آن را به سال ۹۸۶ قمری/۹۵۷ خورشیدی به پایان برده است. وی خوشنویسی چیره‌دست نیز بوده ...

عباس اقبال آشتیانی

عباس اقبال آشتیانی فرزند محمدعلی آشتیانی در سال ۱۲۷۵ خورشیدی در آشتیان زاده شد. پس از آموختن دروس ابتدایی در سال ۱۳۲۸ قمری به تهران آمد و ابتدا در مدرسهٔ شرکت گلستان و سپس در مدرسه دارالفنون تحصیل کرد. پس از فراغت از تحصیل در دارالفنون به معلمی د ...

مهدیه الهی قمشه‌ای

مهدیه الهی قمشه‌ای شاعر، مولوی‌شناس و پژوهشگر ادبیات عرفانی بود. وی به تحقیق در مثنوی مولوی و تحلیل و تفسیر ادبیات عرفانی و تطبیق آنها با موضوعات قرآنی می‌پرداخت و حدود ۶۰۰۰ بیت از ابیات مثنوی را از حفظ داشت، ، و خود هم طبع شعری و ذوق ادبی داشته ...

رضا انزابی‌نژاد

رضا انزابی‌نژاد، استاد بازنشستهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد است. از او ده‌ها عنوان کتاب و مقاله در زمینهٔ شرح و تصحیح و ترجمه و … به یادگار مانده‌است. انزابی‌نژاد به مدّت هفت‌سال سردبیر مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فرد ...

مهرداد اوستا

محمدرضا رحمانی یاراحمدی با نام هنری مهرداد اَوِستا ، نویسنده و شاعر معاصر ایران بود. اوستا علاوه بر شاعری، در زمینه فلسفه، موسیقی و ادبیات فارسی نیز فعالیت داشت. او برگزیده اولین دوره جشنواره بین‌المللی شعر فجر در بخش امام و انقلاب بود.