ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 129

ژنتیک میکروبی

ژنتیک میکروبی آمیخته ای از میکروبیولوژی و مهندسی ژنتیک است. در ژنتیک میکروبی، ژنتیکِ موجودات خیلی ریز مورد مطالعه قرار می‌گیرند. این موجودات شامل باکتری‌ها، آرکی‌ها، ویروس‌ها، برخی از پروتوزوئاها و قارچ‌ها است. در ژنتیک میکروبی، ژنوتیپ سویه‌های م ...

سیانوباکتر

سیانوباکتری‌ها را همچنین به عنوان جلبک‌های فیروزه ای، باکتری‌های فیروزه‌ای یا سیانوفیتها می‌شناسند. سیانوباکتری‌ها اتوتروف بوده و برای تولید مواد غذایی نیاز به نور و آب دارند. آن‌ها بی‌هوازی هستند یعنی نیازی به اکسیژن ندارند. در زمان پیدایش این ب ...

قارچ

قارچ گروهی از جانداران یوکاریوت هستند که شامل ریزاندامگانی مانند مخمرها، و موجودات پرسلولی مثل کپک‌ها و قارچ‌های چتری می‌شوند. این موجودات در فرمانرو قارچ‌ها طبقه‌بندی می‌شوند که گروهی جدا از دو فرمانروی بزرگ جانوران و گیاهان است. در دیوارهٔ یاخت ...

مژک‌داران

مُژَکداران جاندارانی از یوکاریوت‌ها از فرمانرو حبابچه‌داران رنگی هستند. مژکداران در همه آب‌های طبیعی همچون اقیانوس‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها یافت می‌شوند. مژک‌داران تک‌یاختگان بزرگی هستند که درازای آن‌ها گاه به ۲ میلیمتر می‌رسد. ساختار بدن آن‌ها ج ...

میکروب

میکروب ، ریزسازواره ، ریزاندامگان یا میکروارگانیسم جاندارانی اند که با چشم برهنه دیده نمی‌شوند. ریزاندامگان شامل باکتریها، ویروسها، آغازیان، و برخی قارچها هستند. ریزاندامگان‌ها در همه‌جا، از آب‌وهوا گرفته تا خاک، روی پوست بدن و مخاط بدن انسان و ج ...

میکروبیوتا

میکروبیوتا ، "جوامع بوم‌شناختی از میکروارگانیسم‌های همسفره، هم‌زیست و بیماری‌زا اند." درون و روی تمام جانداران چندسلولی که تا به امروز مطالعه گردیده اند، یافت شده. میکروبیوتا، شامل باکتری‌ها، آرکی‌ها، آغازیان، قارچ‌ها و ویروس‌ها می گردد. میکروبیو ...

میکروبیوم‌ها

میکروبیوم به معنای کلی و فراگیر زیست‌بوم ریزاندامگان ، همهٔ ژنها و تودهٔ سلول‌های ریزاندامگان با در نظر نگرفتن سرده و گونه‌ی آن‌ها، مستقر در یک بخش ویژه را گویند. میکروبیوم، رابطهٔ همزیستی با جانور میزبان دارند. این به این معنی است که این ریزاندا ...

ویروس‌شناسی

ویروس‌شناسی شاخه‌ای از میکروبیولوژی می‌باشد. ویروس‌شناسی علم مطالعه ویروس‌ها می‌باشد، که ذراتی بسیار ریز و غیر میکروسکوپی می‌باشند. ویروس‌ها انگل‌های داخل سلولی بوده در مواد ژنتیکی آن‌ها در پوششی پروتئینی جای دارند. ویروس‌ها را از لحاظ ساختار آنه ...

آران‌ای

اسید ریبونوکلئیک یا RNA همراه با DNA و پروتئین، سه مولکول درشت اصلی می‌باشد که برای همهٔ گونه‌های شناخته شدهٔ زیستی، ضروری است. آر ان ای هم مانند DNA دارای زنجیرهٔ بلندی می‌باشد که شامل اجزای سازنده‌ای به نام نوکلئوتیدها می‌باشد. هر نوکلئوتید دار ...

آغازه (زیست‌شناسی)

در زیست‌شناسی اندام یا یاخته یا گروهی از یاخته‌های تمایزیافته در اولین مرحلهٔ نمو را آغازه می‌گویند. آغازه، ساده‌ترین مجموعه از شرایط اولیه لازم برای رویش است. آغازه اخیرترین مرحله تکوین اندام در تکوین شناسی یک موجود است که قابل تشخیص باشد. یعنی ...

آنکوژن

ٱنکوژن‌ها یا ژن‌های تومورزا ژن‌های تغییر یافته‌ای هستند که در حالت عادی پروتئین‌هایی را، که در کنترل رشد و تکثیر سلول‌ها نقش دارند، بیان می‌کنند. این ژن‌ها در حالت عادی پروتو-آنکوژن نامیده می‌شوند. ولی در صورت بروز جهش در پروتو-آنکوژن‌ها، آن‌ها ب ...

اتورادیوگرافی

اتورادیوگرافی یک نوع روش تصویر نگاری با استفاده از مواد رادیواکتیو، برای سلول‌ها و بافت‌ها است. در صورتی که سلول‌هایی حاوی اتم‌های رادیواکتیو بر روی یک لام ثابت شوند و با محلول عکاسی پوشانده شده، در تاریکی برای مدت مناسب نگهداری شوند، در محل‌های ...

الکتروفورز

الکتروفورز به حرکات ذرات در یک مایع تحت میدان الکتریکی گویند. الکتروفورز از شناخته شده‌ترین روش‌های آزمایشگاهی برای جداسازی بیومولکول‌ها است. به سبب اینکه ماکرومولکولهای زیستی مانند دی‌ان‌ای و پروتئینها باردار هستند می‌توان با قرار دادن آن‌ها در ...

الل ناتمام و هم‌غالبی (زیست‌شناسی)

هنگامی که دو الل در غالبی برابرند، با هم آمیخته می‌شوند تا یک فنوتیپ تازه را بسازند. چنانکه، وقتی گل میمون سرخ با گل میمون سپید می‌پیوندند، همهٔ موردهای نسل بعدی صورتی رنگ خواهند شد. رنگ صورتی از ترکیب الل‌های سپید و سرخ پدیدار می‌شود. اگر همین ن ...

امرین

پروتئین امرین پروتئینی است که در بیشتر سلول‌ها بیان شده و به سطح داخلی غشا هسته متصل می‌شود. در سطح داخلی غشاء هسته، امرین به لامین‌ها که از پروتئین‌های اسکلتی هسته هستند متصل می‌شود. امرین در پایداری غشاء هسته نقش دارد. اما در سلول‌های ماهیچه‌ای ...

امنیت زیستی

امنیت‌زیستی دارای چندین معانی است و با توجه به رشته‌های مختلف متفاوت تعریف می‌شود. تعریف اصلی آن به عنوان مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه طراحی‌شده برای کاهش خطر انتقال بیماری‌های عفونی در محصولات و دام، آفات قرنطینه، گونه‌های بیگانه مهاجم و ارگان ...

اندامک

در زیست‌شناسی سلولی، اَنْدامَک یا ارگانل ، یک زیرواحد تخصصی در حصار یک سلول هستند که کارکردی ویژه را شامل می‌شوند. اندامک‌های منفرد معمولاً با غشای دولایه‌ای لیپیدی‌شان محصور بوده و جداگانه وجود دارند. واژهٔ اندامک از این نگرش می‌آید که ساختارهای ...

ایمونوهیستوشیمی

ایمونوهیستوشیمی یا بافت‌شیمی ایمنی نام یک فرایند برای مکان‌یابی پروتئین‌ها در یاخته‌های یک بافت است. در این روش با استفاده از پادتن‌های آنتی‌بادی‌های منوکلونال، پادگن‌های آنتی‌ژن‌های یاخته‌ها شناسایی می‌شود. پیشرفت‌های چشمگیری در سال‌های اخیر در ...

باز نوکلئوتیدی

در انسان چهار باز نوکلئوتیدی در آران‌ای و چهار باز نوکلئوتیدی در دی‌ان‌ای وجود دارد. بازهای نوکلئوتیدی در آران‌ای عبارت است از: سیتوزین آدنین گوانین اوراسیل بازهای نوکلئوتیدی در دی‌ان‌ای عبارت است از: آدنین تیمین سیتوزین گوانین در آران‌ای به جای ...

بافت همبند

بافت پیوندی یا بافت همبند همان بافت پیوندی است که ازجمله کارهای آن حفاظت و پشتیبانی از بافتهای دیگر است. به‌طور خلاصه، سلول‌های بدن به چهار نوع بافت پایه به نام‌های پوششی، پیوندی، ماهیچه ای و عصبی سازماندهی می‌شوند. فراوان‌ترین بافت در بدن انسان، ...

بافت همبند پوششی

بافت همبند پوششی بیرونی‌ترین بافت همبندی است که سطح اندام‌ها، بافت‌ها، رگ‌ها و غیره را می‌پوشاند. بافت همبند همان بافت پیوندی بوده که ازجمله وظایف آن حفاظت و پشتیبانی از بافت‌های دیگر است. فراوان‌ترین بافت در بدن انسان، بافت همبندی است. غضروف‌ها، ...

بلاتینگ

به‌طور کلی در ژنتیک مولکولی به عمل انتقال مولکولهای تفکیک شده در الکتروفورز از ژل به روی یک غشاء ویژه، بلاتینگ یا بلات کردن گفته می‌شود. معنای واژهٔ انگلیسی بلاتینگ، لکه‌گذاری است. برای انجام اعمالی مانند هیبریداسیون اسیدهای نوکلئیک و شناسایی پرو ...

پرنده‌شناسی

پرنده شناسی شاخه‌ای از جانورشناسی است که به مطالعه زندگی پرندگان می‌پردازد. پرنده‌شناسی سابقه دیرینه‌ای دارد و مطالعات مربوط بدان راهگشای سایر مطالعات علمی در رشته‌های دیگری همچون بوم‌شناسی شده‌است. در ابتدا بیشتر مطالعات بر روی طبقه‌بندی و بررسی ...

پلاکوزوآ

این گونه جانوری تنها یک گونه شناخته شده می‌باشد و جزئی از گروه‌های کم گونه شناخته شده جهان می‌باشد که می‌توان کم بودن تعداد گونه‌های ثبت شده آن را در نتیجه عدم تنوع زیاد و سازگاری کامل همه انواع‌های ایجاد شده این گروه، دانست. این جانور یک دولایه ...

پلوئیدی

دستگی یا پلوئیدی در ژنتیک به‌شمار دسته‌های کروموزوم‌ها گفته می‌شود که با هم جور هستند که این کروموزوم‌های جور را، به ویژه در برخی از مرحله‌های تقسیم یاخته، در کنار هم می‌توان یافت.

پنگوئن گالاپاگوس

پنگوئن گالاپاگوس گونه‌ای پنگوئن بومی جزیره گالاپاگوس است. این پنگوئن‌ها در نواحی شمال خط استوا در بین گیاهان زندگی می‌کنند. این پنگوئن‌ها عمدتاً در آمریکا جنوبی، و سواحل آفریقا زندگی می‌کنند. پنگوئن گالاپاگوس گوشتخوار بوده و مانند دیگر پنگوئن ها ...

تاگ‌سازی مولکولی

تاگ‌سازی مولکولی یا تاگ‌سازی ژنی اصطلاحی است که به‌طور عام به مراحل جدا کردن یک توالی از ژنوم یک موجود و قرار دادن آن در ژنوم یا مولکول DNA دیگر، به کار برده می‌شود. به مولکول DNA نوترکیب حاصل از کلونینگ که حاوی توالی‌های بیگانه‌است کلون نیز گفته ...

تلومر

تلومر پایانه فیزیکی کروموزم‌های خطی می‌باشد که از یک توالی غیر کدکننده تشکیل یافته‌است. در پستانداران تلومر مرکب از تعداد متغیری توالی‌های تکراری، با رمز TTAGGG می‌باشد. توالی تکرار شونده تلومری در سایر جانداران نیز دارای فرمول کلی مشابهی است که ...

جانوران

جانوران جانداران یوکاریوتی چندیاخته‌ای هستند که در مجموع تشکیل دهندهٔ فرمانروی زیست‌شناسی جانوران هستند و شامل دو زیرگروه اصلی مهره‌داران و بی‌مهرگان هستند. در تعریف زیست‌شناسی به سلسله جانوران Animalia ، پُریاختگان Metazoa هم گفته می‌شود که بدین ...

جایگزین‌های آزمایش روی جانوران

جایگزینهای آزمایش روی جانوران به منظور ارتقاء سطح کیفی آموزش و پژوهش پزشکی، داروسازی، زیست‌شناسی، دامپزشکی و دیگر رشته‌های مرتبط، مورد استفاده قرار می‌گیرد. ملاحظات اخلاقی پیرامون آزمایش روی جانوران و نواقص متعدد در روند فعلی تحقیقات اکتشاف دارو، ...

جایگزینی مترادف

در زیست شناسی به جهش‌هایی گفته می‌شود که بر اثر آن‌ها محصول نهایی ژن یا همان پروتئین تغییر نخواهد کرد. عامل رخداد چنین پدیده‌ای وجود افزونگی در کٌدون‌های مربوط به اسیدهای آمینه برای ساخت پروتئین می‌باشد. به عنوان نمونه دو کدون TTT و TTC اسید آمین ...

جداسازی (میکروبیولوژی)

در میکروبیولوژی، واژه جداسازی به معنی جداسازی یک گونه از مجموعه‌ای از میکروب‌های موجود در محیط است. مثلاً ممکن است میکروب مورد نظر ما در فلور خاک، پوست، دهان، روده یا آب باشد. تکنیک‌های آزمایشگاهی که برای جداسازی مورد استفاده قرار می‌گیرند، اولین ...

جنسیت

جنسیت طیفی از ویژگی‌ها و تمایزهای بین مردانگی و زنانگی است. بسته به بستر، این ویژگی‌ها می‌توانند شامل ژاد ، ساختار اجتماعی مبتنی بر جنسیت یا هویت جنسیتی باشد. در بیشتر فرهنگ‌ها جنسیت به دو گروه کلی تقسیم می‌شود. افرادی که خارج از این دو گروه باشن ...

جوامع و اکوسیستم‌ها

معمولاً در هر اکوسیستم یک یا چند گونهٔ ویژه از جانداران وجود دارد. مشخص‌ترین گونه ای که در هر اکوسیستم یافت می‌شود ، گونهٔ شاخص آن اکوسیستم نام دارد. گونهٔ شاخص اکوسیستم شهر انسان و گونهٔ شاخص یک جنگل کاج، درخت کاج است. در هر اکوسیستم، هر نوع جان ...

جهش

جهش ، یک تغییر ژنتیکی است که صفات زیستی برخی از افراد یک گونه را تغییر می‌دهد. به عبارت دقیق‌تر، جهش‌ها تغییراتی در توالی نوكلئوتيد هستند. جهش‌ها می‌توانند در هر بخشی از دی‌ان‌ای رخ دهند. در هر یک از فعالیت‌های سلولی نظیر فرایندهای همانندسازی، رو ...

چندتباری

چندتباری ، به گروهی گفته می‌شود که اعضای آن دارای نیای مشترک بلافصل نیستند. امروزه از کاربرد چنین گروه‌هایی به شدت پرهیز می‌شود و اصولاً به رسمیت شناخته نمی‌شوند. چندتباری مجموعه‌ای از گونه‌ها است که از بیش از یک گونهٔ اجدادی حاصل شده باشند به نو ...

درون‌جا

درون‌جا ، یا درجا ، یا درمکان ، عبارتی لاتین است که در ترجمه به‌معنای واقعی کلمه به‌معنی "در سایت" ، یا "در موقعیت" ، یا "در محل" می‌باشد؛ و برای توصیف یک رویداد که در آن رخ می‌دهد، می‌باشد؛ و در بسیاری از زمینه‌های مختلف استفاده می‌شود؛ به عنوان ...

درون‌جانداری

درون تنی در زیست‌شناسی و در پژوهش‌های آن، به آزمایش‌هایی که در آن‌ها جاندار زنده بکار برده می‌شود گفته می‌شود، به این آزمایش‌ها در جاندار نیز می‌گویند. در برابر آزمایش‌های در جاندار می‌توان آزمایش‌های برون تنی یا در محیط کشت را یاد کرد که در آن‌ه ...

درون‌کشتگاهی

برون تنی در زیست‌شناسی، به آزمایشهایی که به جای به کار بردن جانداران زنده، بخشی از بدن آن‌ها مانند یاخته‌هایشان یا بافت‌هایشان را در محیط آزمایشگاهی کشت می‌دهند گفته می‌شود، به این آزمایشها در محیط کشت نیز می‌گویند. این روش برتریها و کاستیهایی نس ...

دی‌ان‌ای

و پروکاریوتی وجود دارد. دی‌ان‌ای انسان از ۴۶ کروموزوم تشکیل شده، وقتی این ۴۶ کروموزوم به هم می‌پیچند DNA تشکیل می‌شود و این عدد در تمامی سلول‌ها ثابت است. اما ممکن هست برایتان پرسش پیش بیاید که چطور چنین چیزی ممکن هست وقتی که سلول دائماً در حال ت ...

روزنک

روزنک‌ها یا اسپیراکل‌ها منافذ ریزی بر روی سطح بدن جاندارانند که معمولاً به دستگاه تنفسی آنها ختم می‌شوند. در آبزیان غضروفی مانند کوسه و لقمه‌ماهی در پشت هر گوششان یک روزنک دیده می‌شود که کار آن پمپ کردن آب از آبشش‌ها به هنگام استراحت جانور است. د ...

روش ردپا

روش ردپا امکان تعیین محل ناحیه تنظیمی را در قطعه ای که با روش تاخیر حرکت در ژل مشخص شده است فراهم می سازد. این روش بر این اساس استوار است که میان کنش DNA با پروتئین تنظیمی سبب حفاظت DNAی ناحیه ای از توالی تنظیمی در مقابل عملکرد تجزیه کنندگی اندون ...

روش لکه غربی

روش لکه غربی یکی از روش‌های بلاتینگ است که برای تشخیص و آنالیز پروتئین‌ها استفاده می‌شود. این روش یک آزمایش تأییدکننده است و وجود نوعی پادتن علیه چند نوع پروتئین ویروسی را بررسی می‌کند. این روش در مقایسه با تست الیزا، اختصاصی‌تر است ولی از حساسیت ...

زیست‌پزشکی

شاخه‌ای از علم پزشکی می‌باشد که از اصول فیزیولوژی و زیست‌شناسی در عملکردهای بالینی استفاده می‌کند. این شاخه با بسیاری از زمینه‌های مرتبط با زیست‌شناسی و سلامت در ارتباط است و نظام بهداشت و سلامت اصلی برای بیش از یک قرن می‌باشد, زیست پزشکی شامل بس ...

زیست‌شناسی کوانتومی

زیست‌شناسی کوانتومی مطالعه کاربردهای مکانیک کوانتومی و شیمی نظری برای اهداف و مشکلات زیست‌شناختی است. بسیاری از فرایندهای زیست‌شناختی شامل تبدیل انرژی به اشکال قابل استفاده برای تحولات شیمیایی و از نظر ماهیت مکانیکی کوانتومی هستند. چنین فرایندهای ...

ژنتیک

ژنتیک یا ژن‌شناسی بخشی از دانش زیست‌شناسی است که به وراثت و تفاوت‌های جانداران می‌پردازد. با استفاده از قوانین و مفاهیم موجود در این دانش می‌توانیم به همانندی یا ناهمانندی دو جاندار نسبت به یکدیگر پی ببریم و بدانیم که چگونه و چرا چنین همانندی یا ...

سامانه حسی-پیکری

سامانه حسی-پیکری بخشی از دستگاه حسی است. دستگاه حسی-پیکری مجموعه پیچیده ای از نورون های حسی و مسیرهای عصبی است که به تغییرات در سطح یا داخل بدن واکنش می دهند. آکسون‌های نورون‌های حسی به سلول های گیرنده مختلفی متصل شده یا به آن ها پاسخ می دهند. ای ...

سلول بنیادی سرطان

سلول‌های بنیادی سرطانی سلول‌های سرطانی هستند که در تومور یا سرطان‌های مربوط به خون یافت می‌شوند و دارای مشخصاتی شبیه به سلول‌های بنیادی طبیعی هستند. سلول‌های بنیادی سرطانی، ایجاد کننده تومورtumorigenic هستند. CSCها ممکن است در هنگامی که خود نوساز ...

سم

سَم ماده‌ای است که دارای منشاء گیاهی، حیوانی یا شیمیایی بوده و از یک راه خاص یا راههای مختلف در مقادیر معینی باعث اختلال یا توقف فعل و انفعالات حیاتی انسان یا هر موجود زنده به‌طور موقت یا دائم می‌گردد.

سنجاقک‌سانان

سنجاقک‌سانان راسته‌ای از حشرات است که شامل آسیابکها و سنجاقکها می‌شود. نزدیک به ۵٬۹۰۰ گونه در این راسته شناسایی شده‌اند. برای این راسته نام طیاره‌مانندها هم به‌کار رفته‌است. سنجاقک‌سانان گروهی از حشرات ساکن آب‌های شیرین هستند. آن‌ها از بزرگترین ح ...