ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 265

یوپارکری‌سانان

یوپارکری‌سانان ، یک خانواده از گوشتخواران کوچک شاه‌سوسمارریخت هستند، که از تریاس پیشین تا تریاس میانه زندگی می‌کردند. بقایای سنگواره‌ای آن‌ها را در آفریقای جنوبی و روسیه شناسایی کرده‌اند. بر خلاف هم خانواده‌شان٬ سرخ‌سوسماران، یوپارکری‌سانان حیوان ...

نقطه آبی کمرنگ

نقطهٔ آبی کمرنگ نام نگاره‌ای است که در سال ۱۹۹۰ میلادی توسط فضاپیمای کاوشگر وویجر ۱ و از فاصلهٔ ۶ میلیارد کیلومتری از کرهٔ زمین به عنوان بخشی از مجموعه تصاویر منظومه شمسی پرتره خانواده گرفته شده‌است. در این نگاره کرهٔ زمین به شکل یک "نقطهٔ آبی کو ...

آردا

آردا جهان آفریدهٔ جان رونالد روئل تالکین در داستان‌های ارباب حلقه‌ها، سیلماریلیون و. است. آردا در زبان کوئنیایی به کل جهان اطلاق می‌شود. آردا در طول موسیقی آینور به وجود آمد، به منظور مکانی برای زندگی فرزندان ایلوواتار. در سیلماریلیون فصل آینولین ...

پایان کودکی

پایان کودکی نام رمانی در گونهٔ علمی-تخیلی است که در سال ۱۹۵۳ به قلم آرتور سی. کلارک نگاشته شده است. این رمان دربارهٔ تهاجم صلح‌طلبانه بیگانگان فضایی به زمین می‌باشد. بیگانگان فضایی مرموز به نام اربابان به زمین می‌آیند و یک آرمان‌شهر صلح‌طلبانه بر ...

مناطق خشک بیابانی

مناطق خشک بیابانی یکی از زیست‌بوم‌های کرۀ زمین است که در اثر وجود مقدار کمی از رطوبت در این مناطق به وجود می‌آید. مناطق خشک بیابانی شامل مناطق زیستی گوناگونی هستند. بیابان‎‌ها و بوته‌زارها با پوشش دادن ۱۹٪ از سطح زمین، بزرگترین زیست‌بوم کرۀ زمین ...

پوسته (زمین‌شناسی)

پوسته در زمین‌شناسی به بیرونی‌ترین لایه جامد یک سیاره سنگی یا قمر گفته می‌شود که از نظر شیمیایی از لایه زیرین آن یعنی گوشته متمایز می‌شود. پوسته زمین، ماه، تیر، ناهید، مریخ، آیو و دیگر اجسام سیاره‌ای به‌طور عمده بر اثر فرایندهای آذرین به‌وجود آمد ...

پوسته اقیانوسی

پوستهٔ اقیانوسی بخش سنگ‌کرهٔ زمین در اقیانوسهای زمین است و عمدتاً از سنگ‌های مافیک و سیما ساخته شده‌است. پوستهٔ اقیانوسی نازک‌تر از پوستهٔ قاره‌ای است و تنها ۱۰ کیلومتر ضخامت دارد.

پوسته قاره‌ای

پوسته قاره ای لایه ای از سنگ های آذرین، رسوبی و دگرگونی است که قاره ها و نواحی کم عمق دریا را نزدیک ساحل خود تشکیل می دهند که به عنوان پوسته‌های قاره‌ای شناخته می شوند. این لایه گاهی اوقات به معنای سیال ، به شمار می آید زیرا ترکیب اصلی آن در سیلی ...

تفتگاه

تَفتگاه یا لکهٔ داغ در دانش زمین‌شناسی به نقاطی در کره زمین گفته می‌شود که نسبت به نقاط دیگر به‌طور غیرعادی گرم هستند و باور دانشمندان بر این است که علت آن فعالیت‌های آتشفشانی در گوشته زمین در لایه‌های زیر این نقاط می‌باشد. تفتگاه‌ها ممکن است در ...

توموگرافی لرزه‌ای

توموگرافی لرزه‌ای یک تکنیک برای تصویرکردن مشخصات ساختارهای زیرزمینی برای فهمیدن ساختارهای عمیق زمین‌شناسی است. جمع‌آوری مفصل زمان رسید امواج فشاری و امواج برشی به ما کمک می‌کند تا یک ساختار سرعتی سه بعدی از زمین به دست بیاوریم.

ستون گوشته‌ای

ستون گوشته‌ای یا ستون جُبه‌ای ستون یا توده‌ای فرضی از سنگ‌های بسیار داغ موجود در گوشته زمین است که تا سطح زمین بالا آمده باشد. ستون‌های گوشته‌ای عامل ثانویه اتلاف حرارت از زمین به‌شمار می‌آیند. جریان همرفتی باعث بالا آمدن ستون‌های تنه‌مانندی از س ...

سیال (زمین‌شناسی)

سیال در زمین‌شناسی به ترکیب لایه بالایی پوسته زمین اشاره دارد که در آن سنگ‌ها غنی از کانی‌های سیلیکات و آلومینیم هستند. گاهی این اصطلاح برابر پوسته قاره‌ای نیز به‌کار می‌رود، زیرا این ترکیب در حوضه‌های اقیانوسی وسیع وجود ندارد، ولی در واقع "سیال" ...

سیما (زمین‌شناسی)

سیما در زمین‌شناسی به لایه زیرین پوسته زمین گفته می‌شود که در آن سنگ‌ها غنی از منیزیم و کانی‌های سیلیکات و آلومینیم هستند. معمولاً سیما به صورت بازالت به سطح زمین می‌رسد، بنابراین گاهی این لایه به نام "لایه بازالتی" پوسته زمین نیز خوانده می‌شود. ...

فراوانی عنصرهای شیمیایی در پوسته زمین

فراوانی عنصرهای شیمیایی در پوسته زمین در جدول زیر به صورت برآورد فراوانی هر عنصر شیمیایی بر حسب درصد یا بخش در میلیون بر پایه جرم نشان داده شده‌است. نمودار روبرو، فراوانی نسبی عنصرهای شیمیایی را در پوسته زمین که برای اندازه‌گیری و تخمین، در دسترس ...

گسل ترادیس

گسل ترادیس که گسل تبدیلی و گسل انتقالی نیز نامیده می‌شود، یکی از سه مرز زمین‌ساخت صفحه‌ای است. دو مرز دیگر مرزهای همگرا و واگرا هستند. در مرز انتقالی، زمین لبه‌های صفحات به یک‌دیگر ساییده می‌شوند. زمانی که صفحات سنگ‌کره در کنار یکدیگر و بدون ایجا ...

مرز هسته–گوشته

مرز هسته–گوشته به اختصار سی‌ام‌بی در ژئوفیزیک یا ناپیوستگی گوتنبرگ مرز میان سیلیکات گوشته زمین و آهن و نیکل هسته بیرونی زمین است. این مرز در حدود ۲۹۰۰ کیلومتر زیر سطح زمین واقع شده‌است.

مزوسفر (گوشته)

گوشته زیرین ، گوشته پایینی یا مزوسفر منطقه‌ای از درون زمین است که زیر خمیر کره و بالای هسته بیرونی واقع شده‌است. این منطقه ۳۵۰ کیلومتر زیر زمین آغاز می‌شود و تا ۲۹۰۰ کیلومتر زیر زمین افزایش می‌یابد. این لایه بزرگترین لایه کره زمین است. این لایه ا ...

منطقه انتقالی شکننده و انعطاف‌پذیر

منطقه شکننده-انعطاف پذیر انتقالی قوی‌ترین قسمت پوسته‌ی زمین است. برای سنگ‌های غنی کوارتز و فلدسپات در پوسته قاره‌ای این پدیده در عمق تقریبی 13-18 کیلومتر رخ می‌دهد درجه سانتیگراد). در این عمق، احتمال شکستگی سنگ کمتر می‌شود و احتمال تغییر شکل پذیر ...

ناپیوستگی کنراد

ناپیوستگی کنراد مرز افقی زیر پوسته قاره‌ای زمین است که در آن موج‌های لرزه‌ای افزایش می‌یابند. این ناپیوستگی در اعماق ۱۵ تا ۲۰ کیلومتری زیر قاره‌ها یافت می‌شود و در زیر پوسته اقیانوسی یافت نمی‌شود.

ناپیوستگی لهمان

ناپیوستگی لهمان یک ناپیوستگی است که به افزایش ناگهانی سرعت امواج پی و اس در مجاورت ۳۰±۲۲۰ کیلومتری زیر زمین اشاره دارد. این ناپیوستگی در زیر قاره‌ها و معمولاً در زیر اقیانوس‌ها قرار دارد.

ناپیوستگی موهوروویچیچ

ناپیوستگی موهوروویچیچ یا موهو مرز میان پوسته و گوشته زمین است. این ناپیوستگی، پوسته اقیانوسی و قاره‌ای را از گوشته جدا می‌کند. در سال ۱۹۰۹ میلادی زمین لرزه‌ای در پیرامون زاگرب روی داد که منجر به آغاز پژوهش‌های آندریجا موهوروویچیچ گردید، این تحقیق ...

نظریه دینامو

در فیزیک، نظریه دینامو یا اصل نظری ژنراتور زمین ؛ مکانیسمی را پیشنهاد می‌کند که بر پایهٔ آن اجسام آسمانی؛ مثلاً یک سیاره در شرایط زمین یا یک ستاره مانند خورشید، یک میدان مغناطیسی ایجاد می‌کند. نظریهٔ دینامو فرایندی را توصیف می‌کند که طی آن یک سیا ...

هسته بیرونی

هستهٔ بیرونی: هستهٔ زمین به دو بخش درونی و بیرونی تقسیم می‌شود که ۹۵٪ آن را هستهٔ بیرونی تشکیل می‌دهد. هستهٔ بیرونی زمین، لایه‌ای از ساختار زمین است که هستهٔ درونی فرا گرفته و برخلاف آن مایع است و در زیر گوشته قرار گرفته‌است. هستهٔ بیرونی از ناپی ...

هسته درونی

هستهٔ درونی زمین، درونی‌ترین بخش ساختار زمین و کرهٔ جامدی به شعاع تقریبی ۱٬۲۲۰ کیلومتر است. هستهٔ درونی به‌طور عمده از آلیاژ آهن و نیکل تشکیل شده‌است و دمایی در حدود ۵٬۷۰۰ کلوین دارد. این اطلاعات براساس مطالعه‌های لرزه‌نگاری صورت گرفته به دست آمد ...

آتشفشان‌شناسی

آتشفشان‌شناسی ، شاخه‌ای علمی است که بررسی آتشفشان‌ها می‌پردازد. یک آتشفشان‌شناس یک زمین‌شناس است که به پژوهش در زمینه‌های مرتبط با فرآیندهای درگیر در تشکیل و فوران‌های آتشفشانها و نیز فوران‌های گذشتهٔ آن‌ها در زمینه آتشفشان‌شناسی می‌پردازد. آتشفش ...

ته‌نشینی

رسوب تمایل ذرات برای ته‌نشین شدن در ماده ای به شکل سوسپانسیون است، به طوری که ذرات محلول به آهستگی بین ذرات حلال جابه‌جا شود؛ که این عمل حاصل نیروهای وارده به ذرات محلول است این نیروها می‌توانند به علت: گرانش ،شتاب گریز از مرکز یا الکترومغناطیس ب ...

زمین‌شیمی

در ساده‌ترین شکل ژئوشیمی را می‌توان به عنوان علمی تعریف کرد که با شیمی کل زمین و اجزای تشکیل دهنده آن سرو کار دارد. علم ژئوشیمی به تعبیری هم محدودتر و هم گسترده‌تر از زمین‌شناسی می‌باشد. این علم با توزیع و مهاجرت عناصر شیمیایی در درون زمین و در ا ...

علوم خاک

علوم خاک دانش مطالعه خاک، بر اساس خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و زیستی آن است. دانش خاک‌شناسی خاک را به عنوان ترکیب طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و بیوشیمیایی به وجود آمده مورد بررسی قرار می‌دهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالع ...

فرضیه برخورد بزرگ

فرضیهٔ برخورد بزرگ فرضیه‌ای است که چگونگی تشکیل شدن کرهٔ ماه را توضیح می‌دهد. این فرضیه بیان می‌کند که پس از سرد شدن منظومهٔ خورشیدی، در دوران بمباران سنگین، زمین هیچ قمری نداشت. اما در مدار زمین سیاره‌ای در ابعاد مریخ وجود داشت که در یکی از نقاط ...

استهلال

استهلال تلاش برای رؤیت هلال ماه را گویند. این عمل دارای ارزش نجومی است، زیرا ماه قمری ممکن است ۲۹ یا ۳۰ روزه باشد و مشاهده ماه نو گاه کاری دشوار و نیازمند محاسبات نجومی است. از نظر اسلام نیز این کار مهم و مستحب محسوب می‌شود. زیرا مناسبت‌های دین ا ...

اقیانوس طوفان‌ها

اقیانوس توفان‌ها نام دشت بازالتی بسیار بزرگی است بر روی سطح کره ماه. این اقیانوس‌وار در کناره غربی نیمهٔ رو به زمین کره ماه قرار گرفته. نام توفان‌ها را برای این پهنه برگزیده‌اند زیرا در قدیم این خرافات وجود داشته که با ظاهر شدن این بخش از ماه که ...

اکتشاف رباتیک ماه

در طول چند دهه اخیر ماموریتهای اکتشافی بسیاری به مقصد ماه صورت گرفته‌است. اگر چه بسیاری از اولین ماموریت‌های اکتشافی به ماه توسط امریکا و روسیه بوده، در سالهای اخیر بسیاری از کشورهای دیگر از جمله ژاپن، چین ،هندوستان و اتحادیه اروپا کاوشگرهایی را ...

بدر (ماه)

بَدر یا ماه پُر یا پُرماه ، حالتی از کره ماه است که زمین میان ماه و خورشید قرار می‌گیرد به طوری که تمام ماه در نظر ما روشن است. هنگامی که ماه به نقطه مقابل زمین نسبت به خورشید می‌رسد یا به عبارت دیگر فاصله زاویه‌ای ماه و خورشید ۱۸۰ درجه می‌شود، ت ...

بزرگ دیدن ماه

بزرگ دیدن ماه ، نوعی خطای دید است که در آن هر چه کره ماه به چشم زمینیان به افق آسمان زمین نزدیک‌تر می‌شود اندازه آن بزرگ‌تر دیده می‌شود. این نوع خطای دید، در مورد خورشید و صورت‌های فلکی هم وجود دارد. سازوکار و دلیل این خطای دید هنوز به طور کامل آ ...

پیمان ماه

توافق کنترل فعالیت کشورها بر ماه و دیگر اجرام آسمانی یا به نام معمول پیمان ماه یا توافق ماه)، یک پیمان بین‌المللی است که حدود حقوقی میان کشورها در مورد ماه و همچنین هر جرم آسمانی دیگر ؛ به غیر از زمین، را در جامعه بین‌المللی تعیین می‌کند؛ بنابرای ...

جو کره ماه

جو کره ماه نسبت به جو زمین بسیار رقیق و ناچیز است. یکی از منابع تشکیل جو در کره ماه، تراوش گازها است. گازهایی هم‌چون رادون و هلیوم که از فروپاشی رادیواکتیو درون پوسته و جبه ماه پدید می‌آیند به آسمان ماه تراوش می‌کنند و به ساخت جو ماه کمک می‌کنند. ...

دریاوار

دریاوار نامی است که به گروهی از پهنه‌هایی تیره‌رنگ سطح کره ماه داده شده‌است. مجموعه این پهنه‌ها آبگیروارهای ماه نامیده می‌شود. سمت پیدای ماه، ظاهری بسیار متفاوت نسبت به سمت پنهان آن دارد. علت آن اینست که پهنه‌های زیادی از این سوی ماه بر اثر فعالی ...

دهانه‌های ماه

یک دهانه یا چالهٔ ماه ، یک گودال با کفی مسطح و دایره‌ای شکل در کرهٔ ماه است که با دیواره‌ای گرد محصور شده‌است. تقریباً تمامی چاه‌های ماه از نوع دهانه‌های برخوردی هستند که در واقع از برخورد شهاب‌سنگ‌ها به وجود آمده‌اند ولی دهانه‌های آتشفشانی نیز و ...

ساختار درونی ماه

کرهٔ ماه یکی از اجرام تفکیکی است بدین معنی که ساختار درونی آن از لایه‌های گوناگون و لایه ای تشکیل شده است. سه لایه اصلی ماه، پوسته، جُبّه و هسته هستند که ترکیب شیمایی هر یک با دیگری تفاوت دارد. دانشمندان این تفکیک را نتیجهٔ بلوری‌شدن جزء به جزء ی ...

سمت پنهان ماه

سَمت پنهان ماه نیم‌کره‌ای از کرهٔ ماه است که به‌طور دائمی از کرهٔ زمین روی‌گردان است. سمت رو به زمین از کرهٔ ماه را سمت پیدای ماه می‌نامند. سمت پنهان ماه نخستین بار در سال ۱۹۵۹ توسط کاوشگر لونا ۳ شوروی عکس‌برداری شد و نخستین رؤیت مستقیم با چشم ان ...

سمت پیدای ماه

سمت پیدای ماه نیم‌کره‌ای از سطح کرهٔ ماه است که به طور دائمی رو به سوی کرهٔ زمین قرار دارد. نیمه پنهان ماه برای زمینیان را سمت پنهان ماه می‌نامند. این‌که یک سمت از ماه همیشه رو به زمین می‌ماند به این خاطر است که این نیمه سنگین‌تر از نیمه دیگر است ...

سنگ‌های ماه

به سنگ‌هایی که بر روی قمر کرهٔ زمین شکل گرفته‌اند سنگ‌های ماه گفته می‌شود. این نام اصطلاحاً برای دیگر موادی که در جریان اکتشاف ماه توسط انسان و در دیگر ماموریت‌های فرود بر ماه جمع‌آوری شده‌است نیز به کار می‌رود. سن سنگ‌های گردآوری‌شده از ماه را ب ...

سیارک ۶۱۹

سیارک ۶۱۹ ششصد و نوزدهمین سیارک کشف شده‌است که در ۲۲ اکتبر ۱۹۰۶ و در هایدلبرگ کشف شد. قدر مطلق سیارک برابر ۹٫۹۵ است.

فاصله قمری

در اخترشناسی فاصلهٔ قمری برابر با اندازهٔ فاصلهٔ زمین تا ماه است. میانگین فاصلهٔ ماه تا زمین ۳۸۴٬۴۰۰ کیلومتر.می‌باشد. یک واحد نجومی با ۳۸۹ فاصلهٔ قمری برابر است. فاصلهٔ واقعی در سراسر مدت زمان گردش ماه از ۳۶۳٬۱۰۴ کیلومتر در حضیض و ۴۰۵٬۶۹۶ کیلومتر ...

قطب جنوب ماه

قطب جنوب ماه) به دلیل پیدایی آب یخ‌زده در منطقه‌های در سایهٔ دائمی اطراف آن مورد توجه ویژهٔ دانشمندان قرار گرفته‌است. منطقه قطب جنوب ماه دارای دهانه‌هایی از این نظر منحصر به فرد است که نور مستقیم خورشید به شکل تقریباً ثابتی به انتهای فضای داخلی آ ...

قطب شمال ماه

قطب شمال ماه. نقطه‌ای در نیمکرهٔ شمالی ماه است که محور فرضی چرخش ماه در آن نقطه با سطح آن روبرو می‌شود. قطب شمال ماه شمالی‌ترین نقطهٔ ماه است که به‌طور قطبی در مقابل قطب جنوب ماه قرار دارد. این ناحیه عرض جغرافیایی ۹۰ درجه شمالی را نشان می‌دهد. در ...

کیک ماه

کیک ماه نوعی شیرینی چینی است که در طول جشن نیمهٔ پاییز خورده می‌شود. این جشن که فستیوال ماه نیز نامیده می‌شود یکی از چهار عید مهم چینی‌هاست و مراسمی است در پرستش ماه و برای تماشای ماه و کیک‌های ماه جزئی ضروری از این جشن هستند که دوستان یا اعضای خ ...

گام‌های ماه

نِمودهای ماه ، گام‌های ماه یا اَهِلِّه قمر در ستاره‌شناسی به حالت‌های مختلف دیده شدن بخش روشن ماه از زمین گفته می‌شود. برخی از این حالت‌ها نامی ویژه دارند: تربیع اول یک‌چهارم نخست ماه نو بدر یا ماه تمام محاق ماه تاریک تربیع دوم یک‌چهارم دوم ماه د ...

ماه

ماه تنها قمر سیارهٔ زمین است که با بازتاباندن نور خورشید، شب‌های زمین را کمی روشن می‌کند. ماه پنجمین قمر طبیعیِ بزرگ در منظومهٔ خورشیدی در میان ۱۷۳ قمر موجود در این منظومه است. قطرِ ماه حدودِ ۳٬۴۷۶ کیلومتر است. جوّ ندارد و در پهنهٔ آن دهانه‌های ب ...

ماه نو

ماه نو به‌طور معمول در هر گردش هلالی کره ماه به دور زمین رخ می‌دهد و یکی از گام‌های ماه است و آن زمانی است که ماه در مسیر خود از مقارنه با خورشید گذشته و پس از اولین یا دومین شب، غروب هنگام به شکل هلال نورانی باریکی از جانب مغرب با ارتفاع کمی خود ...