ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 293

فراوانی

فراوانی در آمار به شمار برآمدن یک داده گفته می‌شود. در آمار برای تکرار پیشامدهای حاصل از یک آزمایش، فراوانی تعریف می‌کنند. فراوانی مطلق یک داده، به تعداد دفعات تکرار آن داده گفته می‌شود. فراوانی مطلق دادهٔ x i را با f i نمایش می‌دهند. اگر داده‌ها ...

متغیرهای تصادفی مستقل با توزیع یکسان

در آمار و احتمال دنباله‌ای از متغیرهای تصادفی، مستقل با توزیع یکسان نامیده می‌شوند اگر همه آن‌ها دارای توزیع یکسان باشند ونیز دو به دو مستقل باشند. i.i.d مخفف شده عبارت Independent and identically distributed می‌باشد. فرض مستقل با توزیع یکسان آی‌ ...

نظریه آمار

نظریه آمار برای گستره طیفی تمام تکنیک‌ها، پایه‌ای را در طراحی مطالعه و آنالیز داده فراهم می‌کند، که در کاربردهای آمار به کار می‌روند. این نظریه روش‌های پیرامون مسائل تصمیم آماری و استنباط آماری را به همراه اعمال و قیاس‌هایی که اصول پایه بیان‌شده ...

نسبیت عام

نسبیت عام نظریه‌ای هندسی برای گرانش است که در سال ۱۹۱۵ توسط آلبرت اینشتین منتشر شد و توصیف کنونی گرانش در فیزیک نوین است. این نظریه تعمیمی بر نظریهٔ نسبیت خاص و قانون جهانی گرانش نیوتون است که توصیف یکپارچه‌ای از گرانش به‌عنوان یک ویژگی هندسی فضا ...

نظریه اینشتین-کارتان

در فیزیک نظری ، نظریه اینشتین-کارتان که همچنین با نامهای نظریه اینشتین-کارتان-سیاما-کیبل یا نظریه اینشتین-سیاما-کیبل نیز شناخته می‌شود یک نظریه کلاسیک گرانش شبیه به نسبیت عام است، با این تفاوت که فرض ناپدید شدن پیچش در اتصال را در نظر نمی‌گیرد. ت ...

برافزایش (اخترفیزیک)

در اختر فیزیک واژه برافزایش حداقل در مورد دو فرایند مختلف به کار رفته‌است. نخستین و معمول‌ترین کاربرد برافزایش به فرایند رشداجسام پرجرم از طریق جذب گرانشی مادهٔ بیشتر - معمولاً گازی شکل- در یک قرص برافزایشی اشاره دارد. وجود قرص‌های برافزایشی در ا ...

خرده‌سیاره

به جسمی متشکل از سنگ، غبار و دیگر موادی که ابر اولیه منظومه خورشیدی ما را تشکیل می‌دهد، خرده‌سیاره می‌گویند. ابعاد خرده سیاره‌ها از چندین متر تا چند صد کیلومتر متغیر است. این اجرام، در زمان تشکیل سیارات تشکیل شدند و به نوعی می‌توان آن‌ها را سیارا ...

سیاره ۹

سیارهٔ ۹ نام موقتی یک سیارهٔ یخی بزرگ احتمالی با جرم تقریبی ۱۰ برابر زمین و قطری حدود ۱۳٬۰۰۰ تا ۲۶٬۰۰۰ کیلومتر در ناحیهٔ بیرونی سامانهٔ خورشیدی است. وجود این سیاره توجیه پیکربندی مداری غیرمعمول یک گروه از اجرام فرانپتونی در فضای بیرونی کمربند کوی ...

مهاجرت سیاره‌ای

مهاجرت سیاره‌ای ، یا حضور یک سیاره در منظومه‌ای که در آن شکل نگرفته، هنگامی اتفاق می‌افتد که یک سیاره یا یک پیکر آسمانی دیگر در مدار یک ستاره در حال تعامل با یک دیسک گازی یا خرده‌سیاره‌ای باشد و در نتیجه پارامترهای مداری آن به ویژه محور نیمه بزرگ ...

زمین‌ساخت صفحه‌ای

زمین‌ساخت صفحه‌ای یا تکتونیک صفحه‌ای به بررسی و مطالعهٔ حرکات وسیع‌مقیاس در سنگ‌کُرهٔ کُرهٔ زمین می‌پردازد. این نظریه بر اساس نظریهٔ رانش قاره‌ای در نخستین دهه‌های قرن بیستم مطرح شد و پس از اثبات مفهوم گسترش بستر دریا در سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ م تو ...

پادپیوند

ضدپیوند یا پادپیوند گونه‌ای پیوند شیمیایی در مولکول هاست. اوربیتال پادپیوند در جایی بیرون از فضای بین دو هسته قرار دارد، و ازین رو احتمال یافته‌شدن الکترون در فضای بین دو هسته صفر و الکترون جایی بیرون از این محدوده خواهد بود. اوربیتال‌های پادپیون ...

نظریه اوربیتال مولکولی

تئوری اوربیتال مولکولی روشی برای مشخص‌کردن ساختار مولکولی است که در آن الکترون وابسته به یک پیوند خاص در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه تمامی الکترونها به صورت مجموعه‌ای در تمامی مولکول در نظر گرفته می‌شود که در اثر گنش با هسته‌های اتم‌ها، در سرتاسر مول ...

نظریه پیوند ظرفیت

نظریه پیوند ظرفیت یکی از دو نظریه بنیادین مکانیک کوانتوم برای توصیف پیوند شیمیایی است. این نظریه، چگونگی درهم‌آمیزی اوربیتال‌های اتمی در یک اتم مجزا را در هنگام شکل‌گیری یک مولکول بیان می‌دارد. در مقابل، نظریه اوربیتال مولکولی اوربیتال‌ها را در س ...

نظریه حالت گذار

نظریه حالت گذار نظریه ای در سینتیک شیمیایی است که چگونگی انجام یک واکنش شیمیایی بین مواد واکنش دهنده و تولید فرآورده را توصیف می‌کند.در این نظریه مفهومی فرضی به نام حد واسط یا کمپلکس فعال معرفی می‌شود که عبارت است از ماده ای با سطح انرژی بالا که ...

آشنایی با نسبیت عام

نسبیت عام نظریه‌ای علمی برای گرانش است که آلبرت اینشتین در سال‌های بین ۱۹۰۵ و ۱۹۱۵ گسترش داد. این نظریه ما را بر آن داشت که دیدگاه قبلی خود از فضا به عنوان موجودی ایستا و تنها به عنوان مکانی که در آن رویدادهای فیزیکی اتفاق می‌افتند، را کنار بگذار ...

ابرگرانش

در فیزیک نظری، اَبَرگرانش یک نظریه میدان است که اصول ابرتقارنی و نسبیت عام را ترکیب می نماید. این دو روی هم ایجاب می‌کنند که در ابرگرانش، ابرتقارن یک تقارن محلی باشد. از آنجا که تولیدکنندگان ابرتقارن با گروه پوانکاره بهم پیچیده‌اند تا تشکیل یک جب ...

جایگزین‌های نسبیت عام

جایگزین‌های نسبیت عام نظریاتی هستند که سعی در توصیف پدیدهٔ گرانش و رقابت با نظریهٔ نسبیت عام انیشتین دارند. به بیان دیگر، منظور از این جایگزین‌ها نظریاتی است که برای توصیف گرانشی رهیافتی غیر از آنچه در نسبیت عام مورد استفاده قرار گرفته را در پیش ...

دینامیک نیوتونی اصلاح‌شده

در فیزیک٬ دینامیک نیوتونی اصلاح‌شده ، یا به طور خلاصه MOND، فرضیه‌ای است که تلاش می‌کند با اصلاح قانون گرانش نیوتون، مسئلۀ چرخش کهکشانی را توضیح دهد. در کهکشان‌ها، سرعت چرخش ستاره‌ها و گازها به دور مرکز کهکشان یکنواخت است که با پیش‌بینی قانون جها ...

گرانش کوانتومی حلقه

گرانش کوانتومی حلقه نظریه‌ای است که می کوشد ویژگی‌های کوانتومی گرانش را توصیف نماید. همچنین نظریه‌ای در مورد فضای کوانتومی و زمان کوانتومی است، زیرا همانطور که توسط نسبیت عام کشف شده است، هندسه فضازمان، تجلی گرانش است. گرانش کوانتومی حلقه تلاشی د ...

نظریه کالوزا-کلین

نظریه کالوزا-کلین در فیزیک مدلی است که به دنبال یکپارچه‌سازی نیروهای بنیادی گرانش و الکترومغناطیس می‌باشد. این نظریه نخستین بار در سال ۱۹۲۱ انتشاریافت. این نظریه توسط ریاضیدانی به نام تئودور کالوزا که نسبیت عام را به فضازمان پنج بعدی گسترش داده ب ...

داروینیسم

داروینیسم مجموعه‌ای از جنبش‌ها و مفاهیم مربوط به ایده‌های تغییر شکل گونه‌ها یا تکامل است که برخی از ایده‌ها با ارتباط به کار چارلز داروین است. مفهوم داروینیسم در طول زمان تغییر پیدا کرده‌است و بسته به اینکه چه کسی و در چه زمانی از این اصطلاح استف ...

سنتز مدرن

سنتز مدرن سنتز اوایل قرن ۲۰ ام بود که ایده‌های چارلز داروین و گرگور مندل را در یک چارچوب ریاضیاتی مشترک تلفیق می‌کرد، که این سنتز فرگشت را به عنوان پارادایم اصلی زیست‌شناسی جایگزین کرد و به ثبوت رساند. رویان‌شناسی در سنتز اوائل قرن ۲۰ ام میلادی ت ...

نومنکلاتور

در روم باستان، نومنکلاتور + کلاتور) به برده‌هایی اطلاق می‌شد که وظیفه‌شان این بود که نام افرادی را که اربابشان در جریان کارزارهای سیاسی ملاقات می‌کرد به وی یادآوری کنند. امروزه واژهٔ نومنکلاتور برای اشاره به کتابی به کار می‌رود که شامل فهرستی از ...

شیمی اقیانوس

شیمی اقیانوس ، که به عنوان شیمی دریایی نیز شناخته می‌شود، تحت تأثیر زمین‌ساخت صفحه‌ای و گسترش بستر اقیانوس، جریان اقیانوسی کدورت، رسوبات، سطح pH، ترکیبات جوی، فعالیت دگرگونی و بوم‌شناسی قرار دارد. زمینه اقیانوس‌شناسی شیمیایی محیط‌های دریایی از جم ...

ناحیه اقیانوسی

ناحیه اقیانوسی اغلب به صورت منطقه ای از اقیانوس تعریف می شود که دورتر از فلات قاره ای قرار داشته، اما به طور عملیاتی اغلب جایی که عمق آب از ۲۰۰ متر بیشتر می شود را آغاز این ناحیه در نظر می گیرند. این ناحیه، ناحیه ای از دریای باز، فراتر از لبه فلا ...

ناحیه باتیال

منطقه باتایال یا باتیپلاژیک - از یونانی βαθύς، عمیق - بخشی از ناحیه لجه است که از عمق ۱٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ متر زیر سطح آب‌های آزاد امتداد دارد. بین مزوپلاژیک در بالایش و ناحیه مغاکی در زیرش قرار دارد. میانگین دما در حدود ۴ درجه سلسیوس اگرچه از نظر حجم ...

ناحیه دمرسال

ناحیه دمرسال بخشی از دریا یا اقیانوس است که شامل بخشی از ستون آبی نزدیک به بستر دریا و دریابن بوده و به میزان قابل توجهی از بستر یا بن دریا تأثیر می پذیرد. ناحیه دمرسال دقیقاً بالای دریابن است و تشکیل لایه ای از ناحیه بزرگتری به نام پروفاندال می ...

پس‌لرزه

پَس‌لَرزه به زمین‌لرزه کوچک‌تری گفته می‌شود که پس از یک زمین‌لرزه بزرگ‌تر قبلی، و در همان منطقه روی می‌دهد. اگر یک پس‌لرزه از زمین‌لرزه پیش از خود بزرگ‌تر باشد، نام پس‌لرزه به زمین‌لرزه اصلی تغییر می‌کند و زمین‌لرزه اولیه، پیش‌لرزه نام می‌گیرد. پ ...

روان‌گرایی خاک

روان‌گرایی خاک پدیده‌ای است که در آن خاک اشباع در اثر تنش شدیدی که به آن وارد می‌شود، مقاومت و سختی خود را به‌طور کامل ازدست می‌دهد و مانند یک مایع رفتار می‌کند. این تنش وارده می‌تواند در اثر تکان‌های ناشی از زمین‌لرزه یا دگرگونی‌های ناگهانی در ش ...

رومرکز

رومرکز زمین‌لرزه نقطه‌ای روی سطح زمین است که مستقیماً بالای کانون ژرفی، جایی که زمین‌لرزه سرچشمه می‌گیرد، قرار دارد. به‌هنگام رخ‌داد زمین‌لرزه، رومزکز درست بالای نقطه‌ایست که گسل آغاز به گسیختگی می‌کند و در بیشتر موارد، آن منطقه دربرگیرندهٔ بیشتر ...

کانون زمین‌لرزه

کانون زمین‌لرزه ، کانون ژرفی یا هایپوسنتر نقطه‌ای است که در آن انرژی کرنشی انباشته‌شده در سنگ نخستین‌بار آزاد شده و گسل آغاز به گسیختگی می‌کند. این رویداد در ژرفای زیر مرکز سطحی زمین‌لرزه رخ می‌دهد. ژرفای زمین‌لرزه را می‌توان با کمک سنجش‌های پدید ...

گسل

ما سه نوع گسل داریم گسل تند. گسل عادی و گسل وارون گسل یا گسله به انگلیسی: Fault به شکستگی‌هایی گفته می‌شود که سنگ‌های دو طرف صفحهٔ شکستگی در برابر همدیگر حرکت کرده باشند. این جابه‌جایی می‌تواند از چند میلی‌متر تا صدها متر باشد. انرژی آزاد شده به ...

موج پی

امواج پی یا امواج اولیه یا امواج فشاری امواجی هستند که جهت انتشار آن‌ها در راستای ارتعاش ذرات می‌باشد ، امواج صوت ملموس‌ترین امواج فشاری هستند.این امواج می‌توانند از درون گازها، مایعات و جامدات عبور کنند، هر چند که امواج برشی نمی‌توانند از سیالات ...

تاقدیس

تاقدیس به چینی در طبقات یا لایه‌های زمین که دو سمت آن روبه پایین باشد، تاقدیس گویند. لایه‌های قدیمی در مرکز تاقدیس قرار دارند. تاقدیس‌ها به هفت دسته تقسیم می‌شوند: تاقدیس متقارن، نامتقارن، برگشته، خوابیده، بادبزنی، پلانج دار و مرکب.

درزه

درزه ، نوعی ترک خشکل است که در آن هیچ گونه جابجایی برشی در راستای دیواره‌های ترک نسبت به هم رخ نداده است یا مقدار آن به قدری کم است که با چشم غیر مسلح دیده نمی‌شود.

درزه (زمین‌شناسی)

دَرزه به شکستگی با منشأ طبیعی در یک لایه یا مجوعه‌ای از سنگ‌ها گفته می‌شود که در امتداد آن شکستگی، حرکت یا جابجایی صورت نگرفته باشد. گرچه فرایند درزه‌ای شدن سنگ ممکن است به‌صورت مفرد نیز صورت گیرد، اما معمولاً به شکل گروهی از درزه‌ها شکل می‌گیرد ...

سازند

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است و شامل مجموعه لایه‌هایی است که صفات مشخص سنگ‌شناسی دارند. بالا و پایین یک سازند مشخص است ولی ضخامت آن حد معینی ندارد. به‌طور کلی سازند به مجموع لایه‌هایی گفته می‌شود که دارای ت ...

فرورفتگی (زمین‌شناسی)

فرورفتگی در زمین‌شناسی عبارت است از یک زمین‌چهر که نسبت به ناحیه‌های پیرامون خود، مکیده شده یا فرورفته‌است. فرورفتگی‌ها ممکن است در اثر فرایندهای گوناگون پدید آیند. پدید آمدن فرورفتگی در اثر وزش باد. فرسایش بادی می‌تواند به صورت جزئی در یک منطقه ...

ناودیس

ناودیس به چاله یا طاق معکوس یک چین خوردگی در طبقات سنگ گفته می‌شود و به معنی شیب به طرف یکدیگر است. ناودیس، چینی است که به طرف بالا مقعر است. به عبارت دیگر در ناودیسهای ساده شیب دو پهلو به طرف یکدیگر می‌باشد. پهلوهای چینهای ناودیس ممکن است در یک ...

واحد چینه‌شناسی

واحد چینه‌شناسی ، حجم سنگ یا یخ خاستگاهی قابل تشخیص با دامنه سنی مرتبطی است که با ویژگی‌های سنگ نگاری و دیرینه‌شناسی و سنگ‌شناسی متمایز، غالب و به راحتی قابل تشخیص و ترسیم، که آن را مشخص و توصیف می‌کند، تعریف می‌شود. واحدها بایستی قابل ترسیم و مت ...

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی پژوهشگاهی است با هویت حقوقیِ مستقل و در حکم نهادِ عمومی و غیردولتی و غیرانتفاعی که طبق اساس‌نامه و سایر ضوابط و مقررات و مصوباتِ مربوط فعالیت می‌کند. بودجه این نهاد در لایحه بودجه سال ۹۹ بیش از ۲۰ میلیارد تومان در ...

ادبیات ارمنی

ادبیات ارمنی یکی از قدیمی‌ترین و غنی‌ترین ادبیات جهان است. موسس خورناتسی "پدر تاریخ‌نگاری ارمنیان" در سده پنجم میلادی در مورد ادبیات ارمنی پیش از سده پنجم اطلاعات بسیار پرارزشی به ما می‌دهد. بنا به اطلاعات خورناتسی کتاب‌های متعدد معابد بت‌پرستی، ...

ادبیات بلژیک

بعلت تقسیمات زبانی و رواج داشتن دو زبان فرانسه و فلاندری در کشور بلژیک، این سرزمین دارای دو نوع ادبیات است، از این رو نویسندگان و شاعران بلژیکی آثار خویش را گاه به زبان فرانسه و زمانی به زبان فلاندری می‌نویسند. کشور بلژیک بعلت وضع طبیعی خاص که در ...

ادبیات تطبیقی

ادبیات تطبیقی یا هم‌سنجشی شاخه‌ای از نقد ادبی است که از روابط ادبی ملل و زبان‌های مختلف و از تعامل میان ادبیات ملت‌ها با یکدیگر سخن می‌گوید؛ در اصطلاح، حوزهٔ مهمی از ادبیات است که به بررسی و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها و شباهت‌های بین ادبیات، زبانها ...

ادبیات شفاهی آذربایجان

ادبیات بسیار گسترده شفاهی و زنده‌ای در آذربایجان رایج است. این ادبیات شامل منظومه ها، اشعار، بیاتی ها، ترانه‌ها و غیره می‌شود. یکی از خصایص این ادبیات حالت پویائی و متغیر این ادبیات است. عاشق‌ها بنا به موقعیت‌های مختلف اجتماعی و زمانی ابعاد جدیدی ...

ادبیات کلمبیایی

ادبیات کلمبیایی که بیان‌گر فرهنگ کلمبیایی است، به موجب قرار گرفتن در معرض ادبیات اسپانیایی، افریقایی و بومیان آمریکایی بسیار متنوع و ناهمگن بوده‌است. پنج شیوه و سبک متمایز از لحاظ تاریخی و فرهنگی را می‌توان با توجه به تاریخ اقتصادی و اجتماعی مناط ...

ادبیات هند

ادبیات هند ، به ادبیات تولید شده در شبه قاره هند تا سال ۱۹۴۷ و پس از آن اشاره دارد. هند ۲۲ زبان به رسمیت شناخته شده دارد و آثار بسیاری به این زبان‌ها نوشته شده‌است.

اسلوب معادله

اسلوب معادله یکی از آرایه‌های ادبی است که اساس آن برگرفته از آرایه تمثیل است و اسلوب معادله آن است که شاعر موضوع و مثالش را به‌طور جداگانه‌ای در یک مصراع مستقل جای دهد و امکان جابه‌جایی دو مصراع بدون برهم ریختن استقلال دستوری دو مصراع وجود داشته ...

اشتقاق (زبان‌شناسی)

در زبان‌شناسی، اشتقاق یکی از روش‌های واژه‌سازی است، همان‌طور که شاد-ی و نا-خشنود از شاد و خشنود، یا تعیین از تعیین کردن ساخته شده‌است. یک تقابل با فرایند صرف معنی می‌شود که نوع دیگری از وند را به منظور ساختن نوع دیگر همان کلمه بکار می‌گیرد. همان‌ ...

اغراق

اغراق یا مبالغه از آرایه‌های ادبی است، ادعای وجود ویژگی را در کسی یا در چیزی میگویند؛ به اندازه‌ای که به دست آوردن آن ویژگی برای آن کس یا چیز به آن اندازه، ناممکن باشد. اغراق عموماً باعث خیال‌انگیز شدن شعر و نثر می‌شود. شاعر به یاری اغراق، معانی ...