ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 308

محمدمهدی رکنی یزدی

محمدمهدی رکنی یزدی استاد زبان و ادبیات فارسی، قرآن پژوه و اندیشمند ایرانی است که ریاست دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی دانشگاه فردوسی مشهد طی سالهای ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۶ مدیرمسئول و سردبیر مجله مشکوه و تألیف ده‌ها مقاله و کتاب از مهم‌ترین سو ...

سردار کابلی

حیدرقلی کابلی افغانی ، شناخته شده با نام سردار کابلی ، روحانی شیعه اهل افغانستان بود. وی برای تحصیلات حوزوی به نجف رفت و پس از آن برای تبلیغ تشیع در کرمانشاه به این شهر رفت و تا پایان عمر در این شهر زندگی کرد.

سید عبدالهادی شیرازی

تحصیل در علوم دینی را در زادگاهش آغاز کرد و از درس میرزا علی آقا فرزند میرزای شیرازی و میرزا محمدتقی شیرازی استفاده کرد. در سال ۱۳۲۶ به نجف رفت و از محمدکاظم خراسانی، شیخ الشریعه اصفهانی، محمدباقر اصطهباناتی و رضا تبریزی بهره‌مند شد. پس از ۴ سال ...

قاسم کاکایی

قاسم کاکایی روحانی و عرفان‌پژوه ایرانی و استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز است. کاکایی تدریس در دانشگاه شیراز و دوره‌های فشرده‌ی آموزشی در دانشگاه نورث کارولینا آمریکا و پاراماندینا جاکارتا را در رزومه‌ی خود دارد. از گرایش‌های پژوهشی او می ...

محمد محمدی اشتهاردی

محمد ملامحمدی مشهور به محمد محمدی اشتهاردی مفسر قرآن، نویسنده حوزه علمیه قم بود. وی همچنین از اعضای اصلی تفسیر نمونه قرآن بوده‌است.

ناصر للحق اطروش

ابومحمد حسن اطروش مشهور به ناصر للحق و ناصر کبیر از فقها، متکلمین، علما، حاکمان و شعرای توانمند در قرن سوم هجری است. شیخ طوسی او را در شمار اصحاب امام هادی آورده‌است. حاکم طبرستان بود و از این رو که بر اثر اصابت شمشیری توسط رافع بن هرثمه در نبردگ ...

سانگها

در بوداگرایی، به مجموعه راهبان و راهبه‌ها و مردم عادی که خود را وقف طریقت بودا کرده‌اند اصطلاحاً سانگها به معنی انجمن یا جماعت مؤمنان گفته می‌شود. در متون بودایی سانگها به همراه بودا و درمه، سه‌گوهر triratna نامیده می‌شوند. ریشه تشکیل انجمن سانگه ...

آب کر

آب کُر یکی از انواع آب‌ها نبوده بلکه در فقه شیعه به میزان آبی گفته می‌شود که حداقل به اندازه‌ای باشد که اگر در ظرفی ریخته شود که طول و عرض و عمق آن هر یک سه وجب و نیم باشد آن را پر کند. از لحاظ وزنی مقدار آن بنابر مشهور ۹ رطل عراقی است. برخی از ب ...

آبان‌یشت

آبان‌یشت یکی از یشت‌ها یا قصاید بسیار بلند اوستا که دارای ۳۰ کرده و ۱۳۳ بند است. آبان‌یشت از نظر ترتیب یشت پنجم و از لحاظ تفصیل پس از فروردین‌یشت و مهریشت قرار دارد و سومین یشت بزرگ به شمار می‌آید. در بند ۸۴–۹۶ از مینوی نژاد بودن ناهید، و نزول وی ...

انجیل‌های هم‌نوا

انجیل‌های هم‌نوا یا اناجیل هم‌نوا ، نامی است که به اناجیل متی، مرقس و لوقا از عهد جدید اطلاق می‌شود. اناجیل مذکور از جهت محتوا، ادبیات و زبان به‌کاررفته، ساختار جمله‌ها و پاراگراف‌ها و ترتیب بیان مطالب، بسیار به هم شبیه هستند. اکثر محققان بر این ...

اوتار

واژهٔ اَوَتار به معنی "حلول" در آیین هندو عبارت است از تجسد مادّی ناشی از هُبوط "ایزدان هندو" از آسمان به زمین است. در تعریف عمومی نیز کلمه آواتار به معنای حلول خداوند در قالب انسانی و تجسّم "عامل الهی" می‌باشد. در بسیاری فرهنگهای دینی و معنوی دی ...

ملاحسین بشرویه

سید کاظم رشتی قبل از مرگ، به شاگردانش سفارش کرد تا دنبال قائم موعود بگردند. او می‌گفت که قائم موعود به زودی ظهور خواهد کرد. در میان شاگردانش فردی بود به نام ملا حسین بشرویه. سید کاظم او را مأمور کرده‌بود که برای مذاکره با سید شفتی و میرزا عسکری ا ...

بلوهر و یوداسف

بِلَوْهَر و یوداسَف داستانی دربارهٔ زندگی بودا است. اصل این داستان به زبان سانسکریت بوده و احتمالاً به دست پیروان بودا در هند یا ایران نوشته شده است. این نوشته به زبان‌های بسیاری ترجمه شده است.

جوشن کبیر

دعای جوشَن کبیر دعایی است برای شیعیان که در آن خدا به نام‌ها و صفات گوناگون که در آیات و روایات اسلامی آمده‌است خوانده می‌شود. از دیدگاه شیعیان، "جوشن کبیر" توسط جبرئیل به محمد آموخته شده و خواندنش، از اعمال مخصوص شب‌های قدر محسوب می‌شود.

دشتانستان

دشتانستان به معنی محل دشتان یا قاعدگی، واژه‌ای پهلوی است. بر اساس قوانین دین زردشت ، زنان در هنگام قاعدگی از فعالیت‌های روزانه نظیر آشپزی، رفت و روب، و تماس با آتش منع شده‌اند. زنانی که در دورهٔ قاعدگی به آمیزش جنسی بپردازند سزاوار مجازات مرگ هست ...

دعای امن یجیب

دعای امن یجیب شصت و دومین آیه سوره نمل است. این دعا بیشتر برای نجات از گرفتاری، ناراحتی و بیماری‌ها توسط مسلمانان خوانده‌می‌شود. در این دعا، روی واژه مضطر تاکید شده است؛ یعنی این‌که دعا باید صادقانه باشد و انسان مضطر که به غیر از خدا امیدی ندارد، ...

دعای مجیر

دعای مجیر یکی از دعاهایی است که شیعیان دوازده‌امامی در شب‌های ماه رمضان می‌خوانند. این دعا از پیامبر اسلام محمد بن عبدالله روایت شده‌است. دعای مجیر هشتاد و هشت بند دارد که در هر بند عبارت "أَجِرْنَا مِنَ النَّارِ یَا مُجِیرُ" به معنی "پناه بده من ...

ذبح اسحاق

قربانی کردن اسماعیل به دید مسلمانان و قربانی کردن اسحاق به دید یهودیان وقایعی است که در تورات و قرآن آمده و طی آن خدا از ابراهیم درخواست کرده تا فرزندش را قربانی کند و ابراهیم می‌رود تا این کار را انجام دهد، اما خنجر گلوی وی را نمی‌برد و خدا گوسف ...

زنجیرزنی

زنجیرزنی مراسم عزاداری به ویژه در ماه محرم که در آن عزاداران به صورت گروهی در دسته‌های عموماً منظم و بعضاً نامنظم با زنجیر به کتف و پشت خود می کوبند. زنجیرزنی یکی از مراسم شیعیان به هنگام عزاداری دوران محرم یا در دهه آخر ماه صفر است. در این مراسم ...

ستون حنانه

ستون حَنّانه نامی است که به یکی از ستون‌های چوبی مسجد النبی در مدینه عربستان داده شده‌است. محل این ستون را در سمت مغرب محراب پیامبر اسلام و نزدیک‌ترین ستون‌ها به محراب نماز پیامبر اسلام و چسبیده به دیوار قبلی مسجد دانسته‌اند. "محمد، پیامبر اسلام ...

سرانجام

سرانجام یا کلامِ خزانه یا دیوانِ گه‌وره نام اصلی‌ترین کتاب مرجع دینی یارسان است و شامل تمام گفتگوهای سلطان اسحاق با یارانش در عصر پردیور به بعد است. هنوز نسخه کاملی از این کتاب چاپ نشده‌است و چند کتابی که در ایران و کردستان عراق به چاپ رسیده‌اند، ...

طویریج

الهندیة شهری در کشور عراق در حاشیه رود فرات است. الهندیه در استان کربلا واقع شده و مقر منطقه الحندیه است. این شهر قبلاً به طویریج‎ معروف بود که نام آن برگرفته از "دو طوریج می‌باشد، که هر ساله در این شهر به عنوان بخشی از مراسم عزاداری ماه محرم در ...

فروردین‌یشت

یشت از نظر لغوی هم ریشه با کلمهٔ یَسن و هر دو به معنی پرستش و نیایش است. داستان‌هایی که در یشت‌ها آمده، غالباً همه کوتاهند و فقط اشاره‌ای به آن‌ها شده‌است زیرا مخاطبان همه آن‌ها را می‌دانسته‌اند. بسیاری از داستان‌هایی که خلاصه‌وار در یشت‌ها آمده، ...

ماره

در دین بودا، مارَه دیوی است که به هنگام رسیدن گوتاما بودا به مرحلهٔ "بیداری" و "فلسفه اشراق" کوشید تا بودا را فریب دهد. ماره به شکل زنی زیبا ظاهر شد که در برخی متون بودایی او را در شکل دختر بودا ذکر کرده‌اند. در کیهان‌شناسی بودایی، ماره نماد بی‌م ...

مذهب در انگلستان قرون وسطی

مذهب در انگلستان قرون وسطی دین و مذهب در انگلستان قرون وسطی شامل تمامی اشکال مختلف سازمان مذهبی می‌گردید، ممارست و اعتقاد مذهبی در انگلستان، بین پایان اقتدار روم در قرن پنجم و ظهور خاندان تودور در اواخر قرن پانزدهم رابطه تنگاتنگی دارد، فروپاشی اق ...

مزامیرنامه

مَزامیرنامه به مجلدی از کتاب گفته می‌شود که دربرگیرندهٔ متن مزامیر باشد و معمولاً متون مذهبی مسیحی دیگری نیز به آن افزوده شده‌باشد. در سده‌های میانه، مزامیرنامه‌ها از محبوب‌ترین دست‌نوشته‌ها برای آرایه‌بندی و زراندود کردن بود و از این نظر با کتاب ...

نوبت‌یزدانی

کاتنوتئیسم یا نوبت‌یزدانی گونه‌ای از خداپرستی‌است که در آن پرستندگان در یک زمان مشخص خدایی را از میان خدایان می‌پرستند و در دیگر زمان خدای دیگری را. در این شیوهٔ پرستش توانایی‌های کیهانی را به نوبت ایزدی که مورد ستایش است وام می‌گیرد. نام کاتنوتئ ...

وودو

وودوو یک آیین تخیلی و عجیب دینی است که در وست ایندیز، به ویژه در هائیتی و جامائیکا، بخش‌هایی از ساحل آفریقا و جنوب ایالات متحده رواج داشت. وودوو بر پایهٔ نیاپرستی، جادوگری و خرافات استوار است و شکل شعایر و مراسم جادویی به خود می‌گیرد. وقتی بردگان ...

عکاسی حیات وحش

عکاسی حیات وحش ، شاخه‌ای از عکاسی است که در آن از حیوانات و جانوران زنده و در محیط طبیعی آن‌ها عکسبرداری می‌شود. عکاسی در این سبک، نیاز به دانش بالا و تجربهٔ فراوان در زمینهٔ عکاسی و آشنایی با رفتار حیوانات گوناگون دارد. عکاسان باید توان اثبات طب ...

عکاسی ماکرو

عکاسی ماکرو یا تصویر برداری ماکرو نوعی عکاسی از نمای نزدیک، به‌طور معمول از سوژه‌های کوچک است. به‌طور کلاسیک سوژه موجود در یک تصویرماکرو بزرگ‌تر از اندازه آن در طبیعت بر روی نگاتیو بوده‌است. به هر شکل امروزه تصویر برداری ماکرو، تهیه تصویر از سوژه ...

ریطوریقا

ریطوریقا ، الخطابة یا در باب بلاغت) رساله‌ای از ارسطو فیلسوف یونانی در بارهٔ هنر اقناع است که در قرن چهارم پیش از میلاد نگاشته شده. خطابه یکی از دو کتابی است که شارحان ارسطو به ارغنون او افزوده‌اند. ابن‌ندیم به ترجمه اسحاق بن حنین و ترجمه ابراهیم ...

پرسش بلاغی

استفهام انکاری یا پرسش بلاغی گونه‌ای آرایه ادبی است که در قالب یک پرسش، موضوعی را مطرح می‌کند بی‌آنکه صرفاً به دنبال پاسخ مشخصی برای پرسش اصلی باشد. اگرچه استفهام انکاری از دیدگاه زبانی، پرسش به شمار می‌آیند، اما از آنجا که گاه با بیان پرسش، موضو ...

روش‌های اقناع

روش‌های اقناع یا فنون متقاعدسازی به ابزارهایی در بلاغت گفته می‌شود که تلاش سخنور در اقناع مخاطب را دسته‌بندی می‌کنند. این روش‌ها مشتمل بر ایتوس، پاتوس، لوگوس، و در درجه‌ای پایین‌تر کایروس هستند. به نوشتهٔ ارسطو در باب بلاغت: اقناع مشخصاٌ نوعی اثب ...

کنینگ

در اسطوره‌های اسکاندیناوی کهن گاه برای اشاره به یک مفهوم به‌جای استفاده از اسم و واژه مربوط به آن، یک ترکیب توصیفی معمولاً دوکلمه‌ای به‌کار می‌بردند که به این ترکیب، کِنینگ یا شناسه گفته می‌شود. برای نمونه در برخی قطعات این اسطوره‌ها به‌جای دریا ...

واژه باب روز

واژه باب روز یا واژه محبوب، به هر لغت یا اصطلاحی گفته می‌شود که برای یک دوره از زمان در بین کاربرانش خیلی محبوب و رایج می‌شود. واژگان باب روز عمدتاً از اصطلاحات فنی مشتق می‌شوند اما معنای فنی شان کم رنگ می‌شود و به دلیل کثرت استفاده، قابل درک و د ...

رباعی

رباعی یکی از قالب‌های شعر فارسی است که در فارسی به آن ترانه و چارانه نیز می‌گویند. رباعی نوعی شعر است در چهار مصراع که جز مصراع سوم دیگر مصراع‌ها هم قافیه‌اند. این قالب، یک قالب شعر فارسی است، که در زبان‌های دیگری نیز مورد استفاده قرار گرفته‌است. ...

کوئنتیلی

مارکوس کوئنتیلی یا کوین تیلیان بلاغتدان، فیلسوف، و ادیب رومی اهل هیسپانیا بود که به گستردگی در نوشته‌های مکاتب بلاغیِ سده‌های میانه و رنسانس به او اشاره شده‌است.

تبعیض در غنا

تبعیض در غنا به کلیه اشکال و اقدامات آشکار عملی که در آن از مشارکت عامه جامعه ممانعت بعمل می‌آید، یا مقولات حقوق بشری را از برخی از مردم در جامعه غنا یا نهادهایی از آن دریغ می‌شود، گفته می‌شود. تبعیض در غنا، اگرچه همیشه اینگونه نیست، معمولاً بر پ ...

ویلهلم دیلتای

ویلهلم دیلتای مورخ، جامعه‌شناس، روان‌شناس و فیلسوف آلمانی‌ست. او و ماکس وبر از بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی تفهمی به‌شمار می‌رود. دیلتای از جمله اندیشمندانی است که آثارش به زبان انگلیسی قدری دیر ترجمه شده‌اند. آثار این فیلسوف در سال ۱۹۸۹ به زبان انگل ...

هان فی زی

هان فی زی یا هان فی هانگ فیلسوف چینی بود که ۲۳۳ تا ۲۸۰ سال قبل از میلاد مسیح می‌زیست. او فلسفه لگالیسم را توسعه داد. برخلاف فلاسفهٔ همدورهٔ خود، هان فی زی از طبقه اشراف بود و در دربار حکومت هان متولد شده‌بود.

کنش ارتباطی

در جامعه‌شناسی کنش ارتباطی، کنش‌های همکارانه است که براساس تصمیم قبلی دوطرفه و به صورت مستدل توسط افراد صورت می‌گیرد. این اصطلاح توسط فیلسوف-جامعه‌شناس آلمانی یورگن هابرماس در کتابش نظریه کنش ارتباطی مطرح شده‌است.

موهیسم

موهیسم یا موئیسم با نام مستعار مدرسه منطق موهیسم یکی از فلسفه‌های باستانی چین است که به واسطهٔ منطقهای عقلانی و علم توسعه یافتهٔ دانشمندان تحت تأثیر نظرات موزی پدید آمد. رشد و رونق این جنبش در ۴۷۰ پیش از میلاد تا ۳۹۱ پیش از میلاد و در روزگار دولت ...

تفسیربه‌رأی

راغب اصفهانی در "المفردات" می‌گوید: "رأی به معنی عقیده ای است که ظنّ و گمان در آن غلبه دارد." تفسیر به رای یعنی تفسیر قرآن بر خلاف موازین علم لغت و ادبیات عرب و فهم اهل زبان و تطبیق دادن آن بر پندارها و خیالات باطل و تمایلات شخصی و گروهی، یعنی تف ...

خوشاگویی‌ها

منظور از خوشاگویی‌ها ، هشت جمله‌ای است که بر اساس کتاب مقدس مسیحیان، عیسی در موعظه سر کوه خطاب به حاضران گفت و هر هشت جمله با عبارت "خوشا به حال" آغاز می‌شود. عیسی در این بخش از موعظه سر کوه، ویژگی آنانی که به گفته او از اهالی پادشاهی خدا خواهند ...

در باب حقیقت و دروغ در مفهومی غیراخلاقی

در باب حقیقت و دروغ در مفهومی غیراخلاقی که با عنوان در باب حقیقت و دروغ در مفهومی فرا اخلاقی نیز شناخته می‌شود، نوشتاری است فلسفی اثر فریدریش نیچه. این اثر در سال ۱۸۷۳، یک سال پس از نوشتن زایش تراژدی به نگارش درآمد، اما در دوران حیات نیچه هرگز به ...

تبادل کتاب

مبادله کتاب یا تبادل کتاب بین اشخاص صورت می‌پذیرد. این عمل یک راه ارزان و اقتصادی برای مردم برای مطالعه فراهم می‌کند، دوستداران مطالعه کتاب‌های جدید را پیدا می‌کنند و یک کتاب جدید برای خواندن بدون پرداخت وجه به دست می‌آورند. اهل مطالعه که علاقه ز ...

با من بخوان

با من بخوان یک برنامهٔ ترویج کتابخوانی است که از سوی موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود. این برنامه کار خود را با اجرای یک طرح پایلوت در سال ۱۳۸۹ در روستای محمودآباد در حومهٔ شهرری تهران آغاز کرد و تا سال ۱۳۹۷ در نوزده است ...

جایزه هوگو

جایزه هوگو قدیمی‌ترین و یکی از معتبرترین جوایز در زمینهٔ داستان‌نویسی علمی-تخیلی و خیال‌پردازی که به افتخار هوگو گرنزبک بنیان‌گذار نخستین مجلهٔ علمی-تخیلی که تحت نام "داستان‌های شگفت‌انگیز" به چاپ می‌رسید، نام‌گذاری شده‌است. این جایزه از سوی مجمع ...

جلد روغنی

جلد روغنی یا جلد لاکی از شیوه‌های جلدسازی قدیم ایران و یکی از جلوه‌های زیبای کتاب‌آرایی در هنر اسلامی محسوب می‌شود. بیشتر جلدهای کتاب‌های خطی قدیم فارسی، مجلد به جلد روغنی است، این روش جلدسازی از سدهٔ نهم در دوره تیموری توسط جلدسازان ابداع شده و ...

فردریک وارن و شرکا

فردریک وارن و شرکا فریدریک وارن، رئیس شرکت و ناشر مشهور بریتانیایی برای چاپ کتاب‌های کودکان به ویژه آثار کسانی چون بئاتریکس پاتر است