ⓘ فلسفه - فلسفه, غرب, دین, در ایران, علم, جدید, سکسوالیته, طبیعی, مشاء, هلنیستی, زیست‌شناسی, اسلامی, اخلاق, اراده الهی, تاریخ فلسفه غرب آنتونی کنی, خود متناقض ..

فلسفه

فلسفه و مطالعه پرسش‌های عمومی و اساسی است، مانند پرسش‌های مربوط به عقل ، وجودیت، دانش، ارزش‌ها، ذهن و زبان. چنین سوالاتی اغلب به عنوان مشکلاتی مطرح می‌شوند که باید مورد مطالعه قرار گیرند یا حل شوند. این اصطلاح احتمالاً توسط فیثاغورس ابداع شده‌است. روش‌های فلسفی شامل پرسش، بحث انتقادی، استدلال عقلی و ارائه منظم است. از نظر تاریخی، فلسفه همه دانش را در بر می‌گرفت و یک پزشک به‌عنوان یک فیلسوف شناخته می‌شد. از زمان فیلسوف یونان باستان ارسطو تا قرن نوزدهم، فلسفه طبیعی نجوم، پزشکی و فیزیک را هم دربر گرفت. به عنوان مثال، اصول ریاضیات فلسفه طبیعی نیوتن در سال ۱۶۸۷ که بعداً به عنوان یک کتاب فیزیک ط ...

فلسفه غرب

فلسفه غربی حاصل کار و تفکر فلسفی جهان غرب است و از فلسفه‌های شرقی و انواع فلسفه‌های بومی متمایز است. از دیدگاه تاریخی، این واژهٔ نوساخته برای اشاره به اندیشهٔ فلسفی غرب به کار می‌رود که از فلسفه یونان در یونان باستان آغاز می‌شود و در نهایت، گسترهٔ وسیعی از جهان، از آمریکای شمالی گرفته تا استرالیا را دربرمی‌گیرد. برخی بر این باورند که فلسفهٔ مناطقی نظیر شمال آفریقا، برخی نواحی خاورمیانه، اروپای شرقی و غیره نیز زیرمجموعهٔ فلسفهٔ غربی قرار می‌گیرد. کلمهٔ فلسفه، خود برگرفته از زبان یونان باستان است. فیلوسوفیا φιλοσοφία به شکل تحت‌اللفظی به معنای "دوست‌داری دانشدوست داشتن دانش" است و به علم فلس ...

فلسفه دین

فلسفه دین شاخه‌ای از فلسفه مشتمل بر همه مباحث فلسفی‌ست که بن‌مایۀ آنها پرسش‌هایی‌است که از دین سرچشمه می‌گیرد. فلسفه دین، ارزیابی مفاهیم و باورهای بنیادین سنت‌های دینی ویژهٔ جوامع مختلف است. موضوعات اصلی فلسفه دین، استدلال پیرامون طبیعت، وجود یا عدم وجود خدا، زبان دین، معجزه، دعا، مسئله شر، صفات خدا، پلورالیسم دینی، معرفت‌شناسی دینی و رابطه بین دین و دیگر نظام‌های ارزشی مانند اخلاق و علم تجربی است. فلسفه دین با فلسفه دینی متفاوت است؛ فلسفه دینی فکر فلسفی‌ست که توسط دین هدایت می‌شود که نمونه‌هایی از آن را می‌توان در فلسفه مسیحی یا فلسفه اسلامی جستجو کرد، اما فلسفه دین تبیین عقلانی ماهیت دین ...

فلسفه در ایران

فلسفه ایرانی ، به اندیشه‌ها و سنت‌های فلسفی ایرانی باستان برمی‌گردد که از اندیشه‌های باستانی هندوآریایی، آغاز می‌شود که بعدها همین اندیشه‌ها تحت تأثیر دین زرتشتی، قرار گرفتند و مکتب زرتشت را تشکیل دادند. بر اساس دائرةالمعارف فلسفه آکسفورد تاریخ موضوع و دانش فلسفه به هندوآریایی‌های ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد. این دائرةالمعارف، اضافه می‌کند که پس از آن، فلسفه زرتشتی از طریق یهودیت، وارد اندیشه غربی و نهایتاً افلاطونی می‌شود. اما هیچ‌گاه، تأثیر فلسفه ایرانی، به اندازه تأثیر متقابلِ یونان بر ایران نمی‌شود. از جمله فلاسفه این دوره می‌توان به هوشتانه و پالس پارسی و مانی و مزدک اشاره کرد. گروه ...

فلسفه علم

فلسفهٔ علم ، گرایشی از فلسفه است که به بررسی پیش فرضها ی علم و چیستی گزاره‌های علمی و تغییر در مفاهیم و مسائل علوم گوناگون می‌پردازد. در واقع فلسفهٔ علم، علم "مطالعه علوم" است. فلسفهٔ علم، از لحاظ علمِ مورد بررسی، به زیر گرایش‌های گوناگونی از جمله: فلسفه ریاضیات، فلسفه فیزیک، فلسفه علوم کامپیوتر، فلسفهٔ زیست‌شناسی، مکانیک کوانتومی، نسبیت و… تقسیم می‌گردد. فلسفهٔ علم ارتباط تنگاتنگی با دیگر مباحث فلسفهٔ تحلیلی مانند فلسفهٔ ذهن، فلسفهٔ زبان، فلسفهٔ منطق، فلسفهٔ مهندسی و… دارد.

فلسفه جدید

فلسفه مدرن یا فلسفه جدید ، دوره‌ای از تاریخ فلسفه است که از قرن هفدهم، با دکارت، آغاز می‌شود و تا اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، ادامه می‌یابد. شناسهٔ اصلی فلسفه جدید، انسان‌گرایی است. این اصطلاح بشردوستی، دلبستگی به مسائل مربوط به بشر، در سدهٔ نوزدهم در اروپا رواج یافت و به تفکر و اندیشه‌هایی گفته می‌شد که بر قابلیت‌های ذاتی انسان، تأکید می‌ورزید. این اندیشه در جهت خلاف اندیشه مسیحیان سده‌های میانه رقم خورد که در این اندیشه: انسان موجودی بدبخت و ذلیل و گناهکار بود که دائم باید در آرزوی رهایی از دام گناهان نفسانیِ خود باشد. انسان‌گرایان، انسان را شاهکار طبیعت و آفرینش می‌دانستند و بر ...

فلسفه سکسوالیته

فلسفهٔ سکسوالیته ، فلسفهٔ سکس یا فلسفۀ جنسیت ، به بررسی فلسفی سکسوالیته، آمیزش جنسی، عشق و موضوعات مرتبط می‌پردازد. اینکه چه چیزی باعث به وجود آمدن احساسات جنسی می‌شود؟ آیا درگیرشدن اندام‌های جنسی لزومی دارد یا بخش‌های دیگر بدن نیز، می‌توانند لذت جنسی بدهند؟ یک عمل جنسی دقیقاً چه چیزی است؟ لمس بازوی یک شخص، ممکن است رفتاری دوستانه، تجاوز یا فعالیتی مربوط به آمیزش جنسی باشد. جایگاه سکس در ذات انسان چیست؟ بررسی دیدگاه‌های هستی‌شناسی و شناخت‌شناسی دربارهٔ سکس؛ مثلاً دیدگاه‌هایی که آمیزش جنسی در آن‌ها جنبهٔ روحانی بسیار برجسته‌ای دارد یا دیدگاه‌هایی که میل جنسی را غریزه ای هدایت شده می‌دانند ک ...

فلسفه طبیعی

فلسفه طبیعی یا فلسفه طبیعت عبارت بود از مطالعه فلسفی طبیعت و جهان فیزیکی که تا پیش از گسترش دانش نوین، دانشی فراگیر بود. این دانش به عنوان مادر علوم طبیعی مانند فیزیک محسوب می‌گردد. علوم طبیعی از نظر تاریخی از فلسفه و به‌طور خاص از فلسفه طبیعی سرچشمه‌گرفتند. در دانشگاه‌های قدیمی‌تر کرسی‌های دیرینه علوم طبیعی، امروزه بیشتر در اختیاراستادان فیزیک هستند. قدمت معانی جدید واژه‌های دانش و دانشمند تنها به قرن نوزدهم می‌رسد. ویلیام هیول، خداشناس طبیعی‌گرا فردی بود که واژه دانشمند را ابداع نمود. فرهنگ واژگان آکسفورد تاریخ ابداع واژه انگلیسی scientist دانشمند را سال ۱۸۳۴ میلادی می‌داند. پیش از آن به ...

فلسفه مشاء

فلسفه مَشّاء یا مکتب مشاء مکتبی از فلسفه است که از آموزه‌های ارسطو الهام می‌گیرد. نیز فلسفه مشایی، یکی از دوره‌ها یا مکاتب برجسته فلسفه اسلامی است، که از فلسفهٔ یونان و به‌ویژه ارسطو و تفاسیر نوافلاطونی آن سرچشمه گرفته‌است.

فلسفه هلنیستی

فلسفه یونانی‌مآبی یا فلسفه یونانی‌گری یا فلسفه هلنیستی ، دوره‌ای از فلسفه غرب می‌باشد که در تمدن هلنی، پس از ارسطو توسعه یافت و با آغاز دوره نوافلاطونی پایان یافت.

فلسفه زیست‌شناسی

فلسفهٔ زیست‌شناسی یکی از زیر شاخه‌های عمده در فلسفهٔ علوم است. تاملات فلسفی در پدیده‌های زیست‌شناسی و معرفت آن تاریخی طولانی دارد. برخی از موضوعاتی که مورد علاقه فیلسوفان امروزی زیست‌شناسی است تاریخی دارد که دست کم به زمان ارسطو برمی گردد مانند غایت شناسی، ماهیت قوانین، رده‌بندی و ماهیت و منطق تبیین و علیت. اما دوران جدید با انتشار کتاب منشأ انواع داروین زیست‌شناسی از الهیات طبیعی خارج شد و هم پای علومی مانند فیزیک و شیمی قلمداد شد فلسفه زیست‌شناسی با مورتون بکنر آغاز می‌شود. بکنر با انتشار کتاب روش تفکر زیست‌شناسی و با استفاده از ابزارهای تحلیلی و روش‌های معرفت‌شناسی، متافیزیکی و منطقی، ب ...

فلسفه اسلامی

فلسفهٔ اسلامی شاخه‌ای از علوم اسلامی است که به تفسیر و توجیه متافیزیک اسلامی می‌پردازد. از فلسفهٔ اسلامی با عنوان فقه اکبر یا حکمت نیز یاد می‌شود. هانری کربن فلسفهٔ اسلامی را فلسفه‌ای تعریف می‌کند که "تکوین و صورت‌های متنوع آن، به‌طور اساسی، با امر دینی و معنوی اسلام پیوند یافته و مؤید این نکته‌است که اسلام، بیان دقیق و اساسی خود را در فقه پیدا نمی‌کند."

اخلاق

علم اخلاق شاخه‌ای از علوم انسانی است که موضوع آن شناخت مصادیق ارزش‌ها و بیانگر راه‌های کسب فضائل و ترک رذائل اخلاقی است. دربارهٔ خوب یا بد بودن یک امر دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. مثلاً در یک عقیده دیدگاه، تنها در صورتی یک امر خوب است که نتیجه های دلخواه به همراه داشته باشدپیامدگرایی اما دیدگاهی دیگر، بدون رد نتیجه‌های دلخواه، خوب بودن یک امر را ذاتی می‌داند. مسئله اخلاق با توجه به جایگاه علمی آن در معارف دینی، همواره مورد توجه علمای دین بوده‌است. همچنین هر مکتبی داعیه دار مباحث اخلاقی هست و در این باره سخنی به میان می‌آورد چرا که اخلاق ریشه در فطرت انسان است.برخی از ادیان گرایش دوم در اخل ...

اراده الهی

ارادهٔ الهی یا ارادهٔ خداوند یا خواست خدا به مفهومی گفته می‌شود که بر اساس آن یک خدا طرح و برنامه‌های مشخصی برای جهانیان دارد.

تاریخ فلسفه غرب آنتونی کنی

تاریخ فلسفه غرب ، با عنوان اصلی یک تاریخ جدید فلسفه غرب اثری است نوشته آنتونی کنی، فیلسوف تحلیلی اهل انگلستان. این کتاب از فلسفه باستان تا فلسفه دوران حاضر را پوشش داده‌است. کتاب مشتمل بر چهار جلد است که از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۷ توسط انتشارات آکسفورد منتشر شده‌است.

خود متناقض

در اصطلاحات فلسفی، یک نظریه خود متناقض نظریه ای است که خود شامل حکمی که برای انکار درستی چیزی بکار برده شده‌است، شود. اگر سقراط بگوید که همهٔ یونانی‌ها دروغ گو هستند، این سخن او خود متناقض است؛ چرا که خود او نیز یک یونانی است، پس دروغ می‌گوید که یونانی‌ها دروغ گو هستند. مثال دیگر آن تفسیری از پلورالیسم حقانیت است که همه ادیان را حق می‌داند و ادعای ادیان را در انحصاری بودن حقیقت در دین خاص، نا حق می‌داند.

دوگانه‌انگاری (فرمان‌شناسی)

دوگانه‌انگاری سایبرنتیک به سیستم یا مشکلاتی اطلاق می‌شود که در آن یک یا چند هوش رقیب یا دشمن تلاش می‌کنند از نقاط ضعف محقق بهره‌برداری کنند. مثال‌ها می‌تواند شامل حریف بازی، قانون مخالف، یا تلاش برای سیاست‌گذاری و بنده سازی باشد.

رضا یعقوبی

رضا یعقوبی ، پژوهشگر، نویسنده و مترجم حوزه فلسفه و علوم انسانی است. او دانش‌آموخته رشته الکترونیک است اما پس از فراگیری خودخوان فلسفه و ادبیات معلومات خود را نزد بهاءالدین خرمشاهی کامل‌تر کرده‌است.خرمشاهی او را فرزند فرهنگی خود نامیده‌است.

ریچارد بریث‌ویت

ریچارد بوان بریث‌ویت فیلسوف انگلیسی است که متخصص فلسفه علم، فلسفه اخلاق و فلسفه دین است. متولد ۱۵ ژانویه ۱۹۰۰ و درگذشته ۲۱ آوریل ۱۹۹۰ است. او معتقد است که زبان دین با زبان علم تفاوت دارد و تلاش می‌کند با بررسی زبان دین کارکردهای مفید آن را در جهان مدرن نشان دهد. مهم‌ترین اثر او تبیین علمی: بررسی کاربرد نظریه، احتمال و قاعده در علم Scientific Explanation: A Study of the Function of Theory, Probability and Law in Science نام دارد که در ۱۹۵۳ منتشر شد.

زنان در فلسفه

اگرچه مردان به‌طور کلی بر گفتمان فلسفی تسلط دارند، اما زنان در طول تاریخ این رشته فیلسوف بوده‌اند. از نمونه‌های فلسفه دوران باستان می‌توان به Maitreyi ، Gargi Vachaknavi ، هیپارچیا و Arete of Cyrene اشاره کرد. برخی از زنان فیلسوف در فلسفه قرون وسطی و مدرن مورد پذیرش قرار گرفتند، اما هیچ‌یک از آنها جزء قوانین غربی نبودند تا قرن ۲۰ و ۲۱، زمانی که برخی منابع نشان دادند که الیزابت انسکوم، سوزان لنگر، هانا آرنت و سیمون دو بووار این قانون شدند. در اوایل دهه ۱۹۹۰، انجمن فلسفی کانادا ادعا کرد که عدم تعادل جنسیتی و تبعیض جنسیتی در حوزه دانشگاهی فلسفه وجود دارد. در ژوئن ۲۰۱۳، یک استاد جامعه‌شناسی آم ...

زیبایی‌شناسی

زیبایی‌شناسی شاخه‌ای از فلسفه است که به ماهیت زیبایی و سلیقه و همچنین فلسفه هنر می پردازد. همچنین زیبایی‌شناسی قابلیتی است برای درکِ بهترِ ادراکات و همچنین پدیده‌های سخت مانند تندیس و پدیده‌های نرم مانند موسیقی که باعث تغییر در روحیه و نگرش فرد می‌شود. اما خود همین تعریفِ زیبایی با گره خوردن به مفاهیم دیگری همچون حقیقت،عشق، زندگی، مرگ، خدا، انسان، گناه و معصیت و حتی موضوعاتی چون سیاست، فضا و غیره دامنهٔ گسترده ای پیدا کرده است. درواقع خود تعریفی که از زیبایی ارائه می شود می تواند دامنهٔ بحث را بسیار وسیع یا بسیار محدود کند. به علاوه برخی سعی کرده اند زیبایی را در یک موضوع عینی به خصوص جستج ...

فلسفه ترس

این کتاب اثر لارس اسوندسن با ترجمه خشایار دیهمی در نشر گمان منتشر شده است. کتاب درباره ابعاد ترس در دنیای مدرن می باشد. کتاب در سال ۲۰۰۸ منتشر شده است. اسوندسن در این کتاب روشنگرانه و البته سرگرم کننده، از ترس و تأثیرات مثبت و منفی آن با مخاطبین خود سخن می گوید.

فلسفه فیزیک حرارتی و آماری

فلسفه فیزیک حرارتی و آماری بخشی از فلسفه فیزیک است که موضوع آن ترکیبی از ترمودینامیک کلاسیک، مکانیک آماری و نظریه‌های مرتبط با آن است. پرسش‌های اصلی آن عبارتند از: آنتروپی چیست و قانون دوم ترمودینامیک در مورد آنچه می‌گوید؟ آیا ترمودینامیک یا مکانیک آماری می‌تواند غیرقابل برگشت بودن زمان را اثبات کند؟ اگر چنین است، مکانیک آماری چه چیزی در مورد پیکان زمان به ما می‌گوید؟ ماهیت احتمال که در مکانیک آماری ظاهر می‌شود چیست؟

فیلسوف

فیلسوف یا خِرَددوست به کسی گویند که طراح یک مکتب فلسفی جدا یا دست‌کم صاحب یک نظریهٔ فلسفی جداگانه باشد، مانند افلاطون. فیثاغورس نخستین کسی بوده که خود را فیلسوف به یونانی: φιλόσοφος ، philosophos یا فیلاسوفا به پارسی میانه: فلسفه دان، filāsōfā نامیده و به جای این‌که خود را مردِ دانا sophos بنامد، خود را philo دوستدارِ sophos دانایی نامید؛ چراکه نهادن نام مردِ دانا بر خود را نشانهٔ گستاخی می‌دانسته‌است. استاد فلسفه کسی است که به یک یا چند مکتب یا نظریه فلسفی به گونه‌ای چیره باشد و در عین حالی که ممکن است کاملاً با آن مکتب یا نظریه مخالف باشد، بتواند آن را به بهترین شکل ممکن به دیگران بفهمان ...

کیث وارد

کیث وار د متولد ۱۹۳۸ فیلسوف، الهی‌دان و کشیش انگلیکان است. او عضو فرهنگستان بریتانیا و کشیش کلیسای انگلستان است. الهیات تطبیقی و رابطه علم و دین دو موضوع اصلی مورد علاقه او هستند. او از ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۴ از استادان الهیات منصوب از طرف پادشاه در آکسفورد بوده‌است.

متافیزیک

متافیزیک شاخه‌ای از فلسفه است که به پژوهش دربارهٔ چیستی و کُنه وجود، زندگی و جهان به عنوان یک کل می‌پردازد. متافیزیک را ریشهٔ فلسفه می‌دانند؛ بدین معنا که فیلسوفان نخستین عمدتاً به این حوزه از فلسفه می‌پرداخته‌اند. در فلسفهٔ معاصر، به مباحث مابعدالطبیعی با شَکّاکیت بسیار نگریسته‌اند.

متفکران یونانی

متفکران یونانی یک کتاب اثر تئودورگُمپرتس به زبان آلمانی است. همان‌طور که از نام این کتاب پیداست، پژوهشی در فلسفه یونان باستان است. فلسفه یونان باستان همواره در فلسفه غرب پیش‌گام بوده‌است.

مطلق (فلسفه)

مطلق مطلق به انگلیسی: Absolute در فلسفه ایدئال گرا، " حق مطلق، الحق " مجموع تمام وجود، بالفعل و بالقوه "است. برای مارتین هایدگر، مطلق "روح" است. در آرمان‌گرایی مونیستی مطلق "واقعیت بی قید و شرطی است که زمین معنویت همه هستی و کلیت چیزهایی هست که یک وحدت معنوی را در بر می‌گیرد. مفهوم "مطلق" در فلسفه مدرن، به ویژه توسط هگل، برای "جمع همه هستی، واقعی و بالقوه" معرفی شده‌است. در فلسفه انگلیسی، F. H. بردلی مفهوم مطلق را از خدا متمایز کرده‌است، در حالی که جوزیا رویس، بنیانگذار مکتب فلسفه ایدئال گرایی آمریکا، آنها را با هم برابر کرده‌است.

معرفت‌شناسی

معرفت‌شناسی یا شناخت‌شناسی ، شاخه‌ای از فلسفه است که به بررسی معرفت و باور موجه می‌پردازد. مسایل اصلی معرفت‌شناسی، وقتی ناظر به بررسی معرفت است، از این قرارند: محدودهٔ معرفت چیست؟ آیا برهان‌های شک‌گرایانه می‌توانند نشان دهند که دربارهٔ هیچ موضوعی، یا دربارهٔ برخی موضوع‌ها، چون اشیاء فیزیکیِ جهان خارج، نمی‌توان معرفت داشت؟ شرایط لازم و کافی معرفت کدامند؟ آیا معرفتْ باورِ صادقِ موجه است، یا باور صادقی است که معلول صادق‌ساز آن باور است، یا باور صادقی است که هیچ واقعیتی آن را نقض نکند؟ معرفت چه ساختاری دارد؟ آیا معرفت ساختاری هرمی دارد، یعنی سلسلهٔ معرفت‌های استنتاجی به معرفت‌هایی می‌رسند که م ...

منطق

مَنطِق مطالعه‌ی روشمند قاعده استنتاج مجاز مانند روابطی که منجر به پذیرش گزاره بر پایه‌ی مجموعه دیگر گزاره‌ها می‌شود، است. واژه‌ی منطق در زبان عربی به معنای سخن گفتن است. در گذشته منطق صرفاً شاخه‌ای از فلسفه شمرده می‌شد ولی از میانهٔ سدهٔ سیزدهم در ریاضیّات و در دهه‌های واپسین در علوم رایانه و از دهه ۱۳۶۰ در علوم شناختی نیز به آن می‌پردازند. منطق از نطق و به معنای گویش و گفتار است که شخص برای تفهیم مخاطب خود وی را با ادله گفتاری تحت تأثیر قرار می‌دهد و نیز خود شخص که حاضر به شنیدن گفته‌های مخاطب خود باشد او یک شخص می‌باشد.

نامبناگرایی

نامبناگرایی به هر مکتب فلسفی‌ای اشاره دارد که رویکرد مبناگرایی در معرفت‌شناسی را رد کند. نامبناگرا کسی است که باور دارد هیچ اعتقاد پایه یا اصل اساسی‌ای برای دانش وجود ندارد. دیدگاه نامبناگرایی در معرفت‌شناسی و همچنین الهیات وجود دارد. نامبناگرایی عقلانیت جریان پسامدرن است. فیلسوفان نامبناگرای پسامدرنی مانند نیچه، ویتگنشتاین، ویلیام جیمز، جان دیویی و پیرس، هرکدام با توجه به رویکرد فلسفی خود، جستجوی معنا و صدقِ جهان‌شمول را، که فیلسوفان مدرن از دکارت تا کانت به دنبالش بودند، به چالش کشیدند. نتیجه اینکه در این وضعیت دیگر دانش، پراکنده و از هم گسیخته، نامعین و ناجهان‌شمول شده بود. در واقع به ن ...

نشاط (فلسفه)

نشاط شادمانی، خوشی، سبکی) جنب و جوش و نشاط عبارت است از پرداختن به یک عمل خاص. مثلاً می‌گویند فلانی دارای نشاط سیاسی است. نشاط مترادف فعالیت است و خصوصاً به اعمال عقلی یا فعالیت بدنی اطلاق می‌شود که وجه امتیاز آنها بیشتر خودبخود است تا درخواستی. یا به هر نوع عمل و کار عقلی و حیاتی اطلاق می‌شود که مشروط به کاربرد و نیروی موجود زنده است.